संत एकनाथ अभंग ३००१ ते ३१००

संसार म्हणसी माझा । कां रे गुंतसी बोजा ॥१॥
राहे अलिप्त संसारीं । अंतरीं धरूनियां हरी ॥२॥
तेणें चुकती बंधनें । पावन करिती संतजन ॥३॥
त्रैलोक्यीं ज्याचा शिक्का । एका जनार्दनीं नाम घोका ॥४॥

मागें बहुतांसी सांगितलें संतीं । वायां हे फजिती संसार तो ॥१॥
अंधाचे सांगाती । मिळालेसे अंध । सुख आणि बोध काय तेथें ॥२॥
विष खाऊनियां प्रचीत पाहे कोणी । तैसा अधमपणीं गुंतूं नको ॥३॥
एका जनार्दनीं जाऊं नको वायां । संसार माया लटिकी ते ॥४॥

नोहे सायास रामनामीं । संसारासी गुंते प्राणी ॥१॥
आठवी वाचे म्हणे रामनाम । संसार नुरेची श्रम ॥२॥
नका करूं वायां श्रम । वाचे म्हणे रामनाम ॥३॥
आवडीनें नाम घोका । म्हणे जनार्दनाचा एका ॥४॥

अष्टही प्रहर करिसी संसाराचा धंदा । कां रे त्या गोविंदा स्मरसी ना ॥१॥
अंतकांळी कोण सोडवील तूंतें । कां रे स्वहितातें विसरलासी ॥२॥
यमाची यातना न चुके बंधन । सोडवील कोण तुजलागीं ॥३॥
एका जनार्दनीं गुंतलासी वायां । भजे यादवराया विसरूं नको ॥४॥

वायांची सोस संसार कामाचा । रामनामीं वाचा रंगी कां रे ॥१॥
यापरती जीवा सोडवण नाहीं । वेदशास्त्रीं पाहीं भाष्य असे ॥२॥
पुराणे डांगोरा पिटती नामाचा । तें तूं कां रे वाचा न वदसी ॥३॥
सायास साधनें न लगे आणीक । एका जनार्दनीं ऐक्य मन करी ॥४॥

सांडी पां सांडी संसाराचा छंद । आठवी गोविंद वेळोवेळां ॥१॥
न लगे सायास न लगे सायास । आठवी श्रीहरीस मनोभावें ॥२॥
षड्‍वैरीयांचेंक तोडी पां बिरडें । करीं तूं कोरडे आशापाश ॥३॥
एका जनार्दनीं शरण स्वभावें । भोगी तूं गौरव वैकुंठीचें ॥४॥

अहा रे मुढा अहा रे मूढा । जन्मोनी दगडा काय केलें ॥१॥
साठी घाटी करसी संसाराचा छंद । वाचे तो गोविंद नुच्चारिसी ॥२॥
एका जनार्दनीं श्रीरामावांचून । चुकवील बंधन कोण मूढ ॥३॥

बुडालिया जळीं धावतसे कोण । तैसे प्राणी जन बुडताती ॥१॥
संसार हा डोहो दुस्तर पारखा । सांगड ती देखा रामनाम ॥२॥
एका जनार्दनीं संतांचा आधार । उतरूं पैलपार भवडोहीं ॥३॥

अल्प आयुष्य अल्प सर्व । अल्प वैभव समजेना ॥१॥
म्हणे सदा माझें माझें । परी न लाजे काळासी ॥२॥
त्यासी ऐसें न कळें सदा । संसाराधंदा मिथ्या हा ॥३॥
शरण एका जनार्दनीं नाठवई मनीं श्रीहरीसी ॥४॥

संसारा आलिया प्राणी । तया यमाची जाचणीं । अंतीं तयासी निर्वाणी । कोणी नाहीं ॥१॥
करी नामाचें स्मरण । तेणें तुटेल बंधन । काया वाचा मनें जाण । संतां शरण जाई ॥२॥
नासती पापें होय होळी । विठ्ठलनामें वाजवी टाळी । कळिकाळ पायातळीं । वैष्णवासांगातें ॥३॥
भाव धरी बळकट । आशापाश तोडी नीट । रामनाम जपे स्पष्ट । यातना ते चुकती ॥४॥
सोस करीं नामाचा । आणीक शीण उगाचि साचा । एका जनार्दनीं म्हणे वाचा । रामनाम गाये ॥५॥

करूं करूं म्हणता गेले वायांविण संसार तो शीण केला वेगी ॥१॥
अधमा न कळे अधमा न कळे । झांकोनियां डोळे घाणा नेतीं ॥२॥
यमदूत नेती तयांसी तांतडीं । मारिती वरी कोडी यमदंडें ॥३॥
एका जनार्दनीं चुकवी या यातना । संतांच्या चरणा शरण रिघे ॥४॥

मी माझें आणि तुझें । टाकी परतें हें वोझें । नामें पावन होसी सहजें । तेंचि सेवीं आवडीं ॥१॥
नको गुंतूं या लिगाडा । सोडी सोडी या दगडा । भवबंधनाचा हुडा । पडेल अंगावरुता ॥२॥
देई टाकुनी लवलाही । रामनाम सुखें गाईं । एका जनार्दना पायीं । तरी सुखा काय उणें ॥३॥

तुमच्या शेतमालाची जाहिरात करण्यासाठी कृषी क्रांतीला भेट द्या .

पावला जनन मातेच्या उदरीं । संतोषली माता तयासी देखोनी ॥१॥
जो जो जो म्हणोनी हालविती बाळा । नानापरीं गाणें गाती करिती सोहळा ॥२॥
दिवसेंदिवस वाढला सरळ फोक । परि कर्म करी अचाट तयान सहावे दुःख ॥३॥
शिकवितां नायके पडे भलते वेसनीं । एका जनार्दनीं पुन्हा पडतसे पतनीं ॥४॥

देह भोगितसे मुख्य गोडी । स्त्री भोगतो आवडी ॥१॥
स्त्री हातीं देख । वाढे प्रपंचाचें दुःख ॥२॥
जें जें आणि तें तें थोडें । धनधान्य आवडें कुडें ॥३॥
ऐसा भुलला संसारा । लक्ष चौर्‍यांयशीं वेरझारा ॥४॥
सोडविता नाहीं कोण्ही । एका जनार्दनावांचुनी ॥५॥

अभागी ते पामर । भोगिती नरक अघोर ॥१॥
जाहला बाइलेचा अंकित । वर्ते जाणोनी मनोगत ॥२॥
नावडे माता पितयाची गोष्टी । म्हणे हे बोलती चावटी ॥३॥
एका जनार्दनीं दुर्जन । पावती नरकीं ते पतन ॥४॥

पिता सांगतां गोष्टी । तयासी करितो चावटी ॥१॥
नायके शिकविलें । म्हणे म्हातार्‍यासी वेड लागलें ॥२॥
बाईल बोलताचि जाण । पुढें करून धांवे कान ॥३॥
ऐसें नसावें संतान । वायां भूमीभार जाण ॥४॥
एका जनार्दनीं अमंगळ । त्याचा होईल विटाळ ॥५॥

व्हावें निसंतान । हेंचि एक बरें जाण ॥१॥
येर श्वान ते सूकर । जन्मा येवोनियां खर ॥२॥
मातापित्यांचा कंटाळा । न पहावें त्या चांडाळा ॥३॥
देखतांचि सचेल स्नान । करावें तें पाहुनी जाण ॥४॥
पुत्र नोहे दुराचारी । एका जनार्दनीं म्हणे वैरी ॥५॥

नवमास वरी वाहिलें उदरीं । तिसी दारोदारीं हिंडावितो ॥१॥
लालन पालन करीत आवडी । जोडली ती जोडी नेदी तिसी ॥२॥
सर्व भावें दास बाइलेचा जाहला । एका जनार्दनीं आबोला धरी माते ॥३॥

मायबापा न घाली अन्न । बाईलेच्या गोता संतर्पण ॥१॥
मायबापा नसे लंगोटी । बाइलेच्या गोता नेसवी धट्टी ॥२॥
मायबापान मिळे गुंजभर सोनें । बाइलेच्या गोता उडी अळंकार लेणें ॥३॥
मायबापें श्रमोनियां मेलीं । एका जनार्दनीं बाईल प्रिय जाहली ॥४॥

मातेचिया गळां न मिले गळसरी । बाइलेसी सरी सोनियाची ॥१॥
मातेचिये हातां न मिळे कांकण । बाइले करीं तोडे घडी जाण ॥२॥
मातेसी न मिळे अंगीं चोळी । बाइलेसी नेसवी चंद्रकळा काळी ॥३॥
बाइले आधीन ठेविले जिणें । एका जनार्दनीं नरकी पेणें ॥४॥

मातेसी न मिळे खावयासी अन्न । बाईलेसी घाली नित्य मिष्टान्न ॥१॥
म्हणे बाईल माझी संसारी बहु । मातेनें मज बुडवलें बहु ॥२॥
मातेनें माझा संसार बुडविला । माझ्या बाइलेनें वाढविला ॥३॥
माता माझी अभागी करंटी । बाईल प्रत्यक्ष सभागी मोठी ॥४॥
एका जनार्दनीं बाइलेआधीन जाहला । मातेसी अबोला धरिला तेणें ॥५॥

बाइलेचा जाहला दास । न करी आस मातेची ॥१॥
नव महिने वोझें वागवून । तिचा उतरी तो शीण ॥२॥
बाइलेच्या बोला । धरी मातेसी अबोला ॥३॥
एका जनादनीं पुत्र । जन्मला तो अपवित्र ॥४॥

बाइलेच्या बोला । धरी मातेसी अबोला ॥१॥
बाइलेसी नेसवी धट्टी । माते न मिळे लंगोटीं ॥२॥
बाइलें षड्‌रास भोजन । माते न मिळे कोरान्न ॥३॥
बाईल बैसवी आपुलें घरीं । माते हिंडवीं दारोदारीं ॥४॥
एका जनार्दनीं शरण । ऐसें पुत्राचें अवगुण ॥५॥

बाईल सांगतांचि गोठी । म्हणे मातेसी करंटी ॥१॥
जन्मापासुनी आमुचे मागें । अवदसा लागली सांगे ॥२॥
इचे उत्तम नाहींत गुण । ऐसा बोले अभागी जाण ॥३॥
नरदेही ते गाढव । एक जनार्दनीं नाहीं भाव ॥४॥

बाइलेचा जाहला दास । करी आस मातेची ॥१॥
माकड जैसा गारुड्याचे । तैसा बाइलेपुढें नाचे ॥२॥
पिता सांगतां हित गोष्टी । दुःख वाटे तया पोटीं ॥३॥
ऐसें बाइलेनें गोंविले । एका जनार्दनीं वायां गेले ॥४॥

बाइलेआधीन होय ज्याचें जिणें । तया अधमा नरकीं पेणें ॥१॥
बाईल मनोगतें ऐसा चाले । नावडती कोणाचे तया बोल ॥२॥
बाईल देवाचाही देव । ऐसा ज्याचा दृढ भाव ॥३॥
एका जनार्दनीं म्हणे मूढाला । बाइलेनें भुलविला ॥४॥

रात्रंदिवस भार वाहे खरा । बाइलेंचें उदर भरितसे ॥१॥
नेणे दानधर्म व्रत आचरण । अतिथी पूजन स्वप्नी नाहीं ॥२॥
नेणे श्राद्ध पक्ष आपुला आचार । सदा दुराचारी कर्में करी ॥३॥
पत्‍नी गृहीं सदा वसवसे मन । न वेंची काहीं धन कवडी धन ॥४॥
एका जनार्दनीं ऐसा हीनभागी । जोडीतसे अभागी नरकवास ॥५॥

निर्धन पुरुषाची देखा । स्त्री बोले अतिशय ऐका ॥१॥
दिवसा पोराची ताडातोडी । रात्रीं तुमची वोढावोढी ॥२॥
नाहीं घरीं खावया अन्न । संततीनें भरलें सदन ॥३॥
एका जनार्दनीं देवा । ऐसा स्त्रीचा हेलावा ॥४॥

सदा सर्वकाळ बाइलेचा दास । होउनी कामास श्वान जैसा ॥१॥
नेणे भीड कधीं मर्यादा स्वजनीं । बाइलेचे कानीं गुज सांगें ॥२॥
बैसतां राउळीं बाइले एकान्त । देवापाशीं चित्त न बैसेचि ॥३॥
एका जनार्दनीं ऐसा तो पतित । अघोर भोगीत कल्पकोडी ॥४॥

स्त्री पुत्र दारा धन । देखोनियां नाचे श्वान ॥१॥
जातां बळें कीर्तनीं । बका ऐसा बैसे ध्वनीं ॥२॥
लक्ष ठेउनी बाहेरी । वरवर डोले दुराचारी ॥३॥
एका जनार्दनीं म्हणे। श्वानापरि त्याचें जिणें ॥४॥

स्त्रियांचें सगतीं । नोहें परमार्थ निश्चिती ॥१॥
स्वप्नीं होतां दरुशन । तेथेंच गुंततसे मन ॥२॥
पहा स्त्रियांच्या अंगसंगे । भुलविला ऋषिश्रृंग ॥३॥
विश्वामित्र तपिया खाणी । कुत्रा करूनी हिंडे वनीं ॥४॥
ऐसे भुलले थोर थोर । तेथें जीव किती पामर ॥५॥
एका जनार्दनीं भुलले । वायां स्त्रीसंगीं गुंतलें ॥६॥

प्रपंचाचा कठिण लाग । नाशासी मूळ स्त्रीसंग ॥१॥
भोगाचे जें जें सुख । तें तें प्रत्यक्ष घेतो विख ॥२॥
दीपाचिया अंगसंगा । कोण सुख आहे पतंगा ॥३॥
पुढील निमाले देखती । पाहुनी पुढे उडी घालिती ॥४॥
ऐसे भुलले तया संगीं । एका जनार्दनीं जगीं ॥५॥

कन्येचा करी जो नर विकरा । चांडाळ तो खरा अधमची ॥१॥
तयाचिया मुखा श्वानाची ते विष्ठा । पातकी वरिष्ठा सर्वाहुनीं ॥२॥
पंचमहापातकी विश्वासघातकी । यापरता दोष का तया अंगीं ॥३॥
एका जनार्दनीं त्याचें नाम घेतां । सचैल सर्वथा स्नान कीजे ॥४॥

गौ आणि कन्या कथेचा विकरा । चांडाळ निर्धार पापराशी ॥१॥
तयाचें तें मुख न पाहती जन । अपवित्र दुर्जन पातकी तो ॥२॥
एका जनार्दनीं दोषां न परिहार । भोगिती अघोर कल्पकोटीं ॥३॥

व्याही जांवयांच्या कोडी । पोषितसे अति आवडी ॥१॥
देहसुखाचिया चाडा । अवघे मेळविले वोढा ॥२॥
देहीं वाढवी अतिप्रीती । पुत्र दारा माझे म्हणती ॥३॥
जैसा जोंधळा कणा चढे कणभारे क्षितीं पडें ॥४॥
वृक्षा फळे येती अपारें । फळभारें वृक्ष लवें ॥५॥
ऐसा भुलला स्वजनासी । एका जनार्दनीं सायासी ॥६॥

कन्या पुत्रादिक धन । हें तो जाण भ्रमवत् ॥१॥
मागील अनुभव घेउनी कसवटी । पडलीसे तुटी रामनामीं ॥२॥
नाथिले याचा काय तो धिवसा । कवण तो आकाशा कुंपण घाली ॥३॥
अभ्रींची छाया मृगजळ पाणी । काय तें रांजणीं भरतां येतें ॥४॥
एका जनार्दनीं सारीमारीचेंक वचन । काय तें प्रमाण आयुष्याविण ॥५॥

लेंकुरातें बाप खेळवी साचें । बाईल देखतां ती पुढें नाचे ॥१॥
माझां बाप माझी आई । बाईल देखतां नाचतो पायीं ॥२॥
धडसेनी तोंडे बोबडें बोले । आवडीनें म्हणे पाहे बाइले ॥३॥
सासू सासरा पहाती साला । नाचतो जांवई घेउनी मुला ॥४॥
यापरी ममता नाचवी जन । देवद्वारीं आलीया धरी अभिमान ॥५॥
एका जनार्दनीं सांडोनी अभिमान । संतापुढें नाचें धरूनियां कान ॥६॥

गुंतलासी मायापाशी । कोण सोडवील तुजसी । धाये मोकलेनि रडसी । न ये करूणा कवणातें ॥१॥
वाचे सदा नाम गाय । तेणें चुकती अपाय । सहजची सोय । नाम मुखीं वदतां ॥२॥
बंधनाची तुटेल बेडी । होईल कैवल्याची सहज जोडी । एका जनार्दनीं आवडी । रामनामीं धरितां ॥३॥

वेद गुरु माता पिता । ऐसा भाव जया चित्ता ॥१॥
नाहीं दुजा आठव कांहीं । चित्त जडलें चौघांपायीं ॥२॥
एका जनार्दनीं साचें । ऐसें मनीं नित्य ज्याचे ॥३॥

माता पिता देव गुरु । ऐसा ज्याचा । एक विचारु ॥१॥
धन्य धन्य तयाचें शरीर । नर नोहे तो ईश्वर ॥२॥
चारी दैवतें समान मानी । शरण एका जनार्दनीं ॥३॥

मातापितयांसी जो करी नमन । धन्य त्याचें पुण्य इह जगीं ॥१॥
मातापितयांचें करी जो पूजन । धन्य तयाचें पुण्य इहलोकीं ॥२॥
मातापितयांची करीत जो सेवा । एका जनार्दनीं देवा वरिष्ठ तो ॥३॥

धन कामासाठीं देख । न मनीं दोष महा दोषी ॥१॥
कवडीये लोभें केला असे मूर्ख । नाठवेची नरक पतितासी ॥२॥
कवडी येकु लाभू होतां । तै श्राद्ध करी मातापिता ॥३॥
मी उत्तम पैलहीन । ही धनलोभ्या नाठवे आठवण ॥४॥
एका जनार्दनीं शरण । काय तया ब्रह्माज्ञान ॥५॥

घालूनियां काखे धन । सदा मागे जो कोरान्न ॥१॥
धन्य वायां जिणें पाही । श्वान सुकर सम तेही ॥२॥
असोनियां दरिद्रता । सदा धर्मावरी चिंता ॥३॥
द्रव्य पदरीं बहु आहे । अतिथि रिक्त हस्तें जाये ॥४॥
एका जनार्दनीं ऐसें पामर । नरक भोगिती अघोर ॥५॥

घरीं धनधान्य पुरून । सदा मागे जो कोरान्न ॥१॥
द्रव्य असोनी नाहीं म्हणे । केविलवाणे म्हणे मी दीन ॥२॥
असोनि द्रव्याचिया राशी । भिक्षा मागे अहर्निशीं ॥३॥
ऐसा संचय करुन । सवेंची पावल मरण ॥४॥
वायां गेला नरदेहीं । एका जनार्दनीं पाही ॥५॥

कवडी कवडी घाली खांचे । नित्य नूतन भिक्षा वाचे ॥१॥
अतिथासी दान । तेंतों स्वप्नीं नाहीं जाण ॥२॥
पर्वकळ विधी । न कळे अभाग्यासी कधीं ॥३॥
ठेवुनी चित्त धनावरी । सवेंचि फिरे घरोघरीं ॥४॥
जन्मा येवोनि अघोर । एका जनार्दनीं भोगिती पामर ॥५॥

गाठीं बांधोनियां धना । क्षणाक्षणा पाहे त्यातें ॥१॥
न जाय तीर्थयात्रेप्रती । धनाशा चित्तीं धरूनी ॥२॥
बैसलासे सर्प दारीं । तैशापरी धुसधुसी ॥३॥
नको धनाशा मजशी जाण । शरण एका जनार्दन ॥४॥

धनलोभ्याचें जाय धन । शोधितसे रात्रंदिन ॥१॥
त्याची निंदा करतील लोक । रांडा पोरें थुंकती देख ॥२॥
भिकेलागीं जेथें गेला । म्हणती काळतोंडी आला ॥३॥
हाता धनलोभें भुलला । संचित ते बरा नागविला ॥४॥
ऐसें धनाचें कारण । शरण एका जनार्दन ॥५॥

पाया शोधोनियां बांधिताती घर । ऐसें या दुस्तर नरदेहीं ॥१॥
म्हणती पुत्र माझे नातु हें कलत्र । मिळती सर्व गोत्र तये ठाई ॥२॥
संपत्ति देखोनि गिवसिती तयासी । माझें माझें म्हणती रांडापोरें ॥३॥
चाले बरवा धंदा । बहिणी म्हणती दादा । आलिया दरिद्रबाधा पळुनी जाती ॥४॥
जनार्दनाचा एका करितसे विनंती । संतसंगें चित्तीं जीवीं धरा ॥५॥

डोळा फोडोनियां काजळ ल्याला । नाम कापून शिमगा खेळला ॥१॥
वेंचिती धन लक्ष कोटी । आयुष्य क्षणचि नोहे भेटी ॥२॥
मिथ्या बागुलाचा भेवो । बाळें सत्य मानिती पहाहो ॥३॥
ऐसें मिथ्या नको मनीं । एका जनार्दनीं ॥४॥

अविद्येचे भ्रांतपण । मिथ्या दावी साच धन ॥१॥
तेथ गुंतती लिगाडा । तेणें पडे पायीं खोडा ॥२॥
जन्ममाण भोंवरा । भ्रमें फिरसी निर्धारा ॥३॥
कळोनि कां रें वेडा होसी । एका जनार्दनीं न पाहसी ॥४॥

संपत्ती देखोनि म्हणती माझें माझें । वागवितों वोझें खरा ऐसा ॥१॥
क्षणिक आयुष्य क्षणिक संपत्ती । न कळे तयाप्रती अंध जैसा ॥२॥
जाणार जाणार सर्व हें जाणार । हरिनाम सार जपे सदां ॥३॥
जनार्दनाचा एका सांगतसें मातु । धरी रे सांगातु वैष्णावांचा ॥४॥

मातला बोकड भलत्यावरी धांवे । तैसा भरला विषय हावे ॥१॥
नाठवेचि आपपर । सदा हिंडे परद्वार ॥२॥
शिकविलें मानी वोखटें । उताणा नेटें चालतसे ॥३॥
कर्म धर्म नावडेचि कांहीं । विषयप्रवाहीं बुडतसे ॥४॥
एका जनार्दनी तें पामर । भोगिती अघोर कुंभपाक ॥५॥

परदारा परधन । येथें धांवतसे मन ॥१॥
मन जाए दुरदेशीं । वोढूनी आणा चरणापाशीं ॥२॥
दुर्बुद्धि मनाचें ठाणें । मोडोनी टाका पुरतेपणें ॥३॥
एका जनार्दनीं मन । आपुलें पदीं राखा जाण ॥४॥

जोडोनियां धन नाशी वेश्या घरीं । अतिथी आलिया द्वारीं नाहीं म्हणे ॥१॥
वेश्या ती अमंगळ जग भुलवणी । पडे निशिदिनीं तेथें श्वान ॥२॥
घरीं कोणी अभ्यागत आलिया मागता । धांवतोम सर्वथा श्वानासम ॥३॥
एका जनार्दनीं ऐसा दुराचार । नरक अघोर भोगिताती ॥४॥

वेश्येचिया घरी जातो उताविळा । जातांची देउळा रडतसे ॥१॥
काय ऐशा पामरा सांगावें गव्हारा । भोगितो अघोरा नरकवासा ॥२॥
एका जनार्दनीं नको त्याचा संग । अंतरें पाडुरंग तयाचेनीं ॥३॥

करितां विषयाचें ध्यान । जीव होय मनाधीन ॥१॥
ऐसें भुलले विषयासी । अंचवले परमार्थासी ॥२॥
संसार सागरीं वाहिला । गोड परमार्थ राहिला ॥३॥
गेलें भुलोनियां मन । विसरला आठवण ॥४॥
जन्मा येवोनियां देख । एका जनार्दनीं ते मूर्ख ॥५॥

सलगीनें सर्प हातीं तो धरिला । परि डंश तो वहिला करी बापा ॥१॥
तैसें विषयासी सलगी पैं देतां । नेती अधःपाता प्राणिमात्र ॥२॥
विष उत्तम चांगलें घातलेंसे मुखीं । परि राण शोखी क्षनमात्रें ॥३॥
जाणोनी जाणोनीं नको भुलूं वायां । एका जनार्दनीं पायां भजे आधीं ॥४॥

बंधनाचा फांसा बैसलासे गळीं मीनापरि गिळी सर्वकाळ ॥१॥
आमीष विषया भुलला पामर । भोगिती अघोर चौर्‍यायंशी ॥२॥
गुंततांचि गळीं जाईल कीं प्राण । हें तो अधम जना न कळे कांहीं ॥३॥
एका जनार्दनीं न कळेंचि मूढा । सांगावें दगडा किती किती ॥४॥

इंद्रिये नाना छळती पामरें । समाधान शरीरें नोहे कधीं ॥१॥
त्याचा जो व्यापार करती सैरावैरा । परि त्या सर्वेश्वरा न भजती ॥२॥
विषयाचे कामें करिती विवंचना । परी नारायणा न स्मरती ॥३॥
एका जनार्दनीं कृपा नव्हती पूर्ण । इंद्रियां समाधान केवीं होय ॥४॥

काम क्रोध मद मत्सर शरीरी । रात्रंदिवस निर्धारीं छळिताती ॥१॥
आशा तृष्णा भ्रांति भुली हे वासना । सदोदित मना छळिताती ॥२॥
एका जनार्दनीं यांचा टाकी संग । मग पांडुरंग हातीं लागे ॥३॥

अमृत विकूनि कांजी प्याला । तैसा नरदेह गमाविला ॥१॥
लाहोनी उत्तम शरीर । वेंचिलें ते विषयपर ॥२॥
ऐशी मूर्खाची गोष्टी । एकनाथ देखोनि होतसे कष्टी ॥३॥

श्वानाचिये परी धांवे । विषयासक्त जीवें भावें ॥१॥
नेणे मान अपमान । सदा विषयावरी ध्यान ॥२॥
नाहीं देवाची स्मृती । सदा लोळे विषयावर्ती ॥३॥
नाठवेचि कांहीं धंदा । भुलला तो विषयमदा ॥४॥
एका जनार्दनीं देवा । नाठवी अभागी न करी सेवा ॥५॥

श्वानाचा तो धर्म करावी वसवस । भले बुरे त्यास कळे कांहीं ॥१॥
वेश्यांचा धर्म द्रव्य ते हरावें । भलें बुरे भोगावें न कळें कांहीं ॥२॥
निंदकाचा धर्म निंदा ती करावी । भलें बुरें त्यागावी न कळे कांहीं ॥३॥
सज्जानांचा धर्म सर्वाभुतीं दया । भेदाभेद तया न कळे कांहीं ॥४॥
संतांचा तो धर्म अंतरी ती शांती । एका जनार्दनीं वस्ती सर्वांठायीं ॥५॥

चंदनाचे झाडा भुजंग वेष्टला । प्राणी तो गुंतला तैसा व्यर्थ ॥१॥
कमळणीं पुष्पीं भ्रमर गुंतला । प्राणी वोथंबला तयापरी ॥२॥
मंजुळ गायनी । कुरंग वेधला प्राणी तो गुंतला तैशापरी ॥३॥
मोहळ कंदासी मक्षिका गुंतली । तैशी परी जाहली प्राणियासी ॥४॥
एका जनार्दनीं गुंतू नको वायां । जासी भोगावया सुख दुःख ॥५॥

बहु बोलतां वो तोंडें । नायकती जाहले लंडे ॥१॥
करिती कुंथाकुंथीं । शिकविलें नायकती ॥२॥
फजितखोर खर । तैसा अभागी पामर ॥३॥
सुनी धांवे वसवसी । तैसी झोंबे विषयासी ॥४॥
एका जनार्दनीं शरण । शिकवितां नायके ज्ञान ॥५॥

तरठ्या तरठ मारूं केला । बुडत्याचें डोई दगड दिला ॥१॥
तैसें जन्मोनियां प्राणी विषयांतें गेलें भुलोनीं ॥२॥
अंधाचें संगतीं । कोण सुख चालतां पंथीं ॥३॥
एका जनार्दनीं देवा । नोहें सांगात बरवा ॥४॥

दुःखाचिया भोगी कोडी । रसना गोडी बाधक ॥१॥
पाहतां रस उत्तम दिसत । भीतरीं रोगाचें गळ गुप्त ॥२॥
गळीं अडकला जो मासा । तो जीत ना मरे चरफडी जैसा ॥३॥
जन्ममरण लागले खांदीं । एका जनार्दनीं धरा शुद्धी ॥४॥

अडके कमळिणीं कोशीं । भ्रमरू जैसा आमोदासी ॥१॥
तैसा विषया लोधला । रामनामें विवंचला ॥२॥
कोरडें काष्ठ भेदोनि जाये । तो कमळदळीं गुंतला राहे ॥३॥
ऐसा विषयीक सायासी । एका जनार्दनीं धरीं मानसीं ॥४॥

साकरेची गोडी साकर सांडुनि उभी घडी । तैसें आयुष्य जोडिलें जोडी नरदेहा ॥१॥
मातियाचें आवदाणें घालिताती अंगीं । भोगावयालागीं विषयसुख ॥२॥
गेलें गेलें बापा हित हातोहातीं । पुढें आली राती काळवंखी ॥३॥
आयुष्याच्या शेवटीं सुखाचिया गोष्टी । काळा नळा पोटीं पडसील बापा ॥४॥
सोलवी सुकृत भरूनियां मापा । विषयासाठीं पाहे पां लावितोसी ॥५॥
अमृत जोडोनि सायासी गळीं कां लावितोसी । घालूनि मत्स्यासी कवण काज ॥६॥
मिनली चिंतामणीची शिळा घोटिव चौबळा । कां रे नेउनी पायातळा रचितोसी ॥७॥
तेथें जें जें कांहीं चिंतिसी तें अधिकची पावसी । नरकासी चौपासी वाढविली ॥८॥
कल्पतरू देखोनि डोळां उभा राहुनी तया तळां । म्हणसी मर मर निर्फळा काय करूं ॥९॥
तेथें मर मर उच्चारिलें मरण अधिक जालें । तुझिया कल्पना केलें वैर तुज ॥१०॥
येवोनि ये जनीं जन्म उत्तम योगी । कां रे भजन नारायणीं चुकलासीं ॥११॥
जंववरी आयुष्य आहे तंववरी हिताची सोये । एका जनार्दनीं शरण जाये एकपणें ॥१२॥

व्याघ्रामुखीं सांपडतां गाय । तेथें धांवण्या कोण जाय ॥१॥
तैसा विषयभोग साचा । भोगितां सुखाचा सुख म्हणती ॥२॥
येतां यमदुतें बापुडीं । कोण सोडी अधमासीं ॥३॥
म्हणोनि मारितसे हाका । भुलुं नका संसारा ॥४॥
शरण एका जनार्दनीं । सोडवील धनी त्रैलोक्याचा ॥५॥

भोगितां काम भोगाचे सोहळे । परी अंतकाळीं कळे वर्म त्याचें ॥१॥
चालतां देह भोगातें भोगिती । अंतकाळीं होतीं दैन्यवाणे ॥२॥
भुलला पामर धरूनी भोग आशा । पुढे यमपाश कळेचिना ॥३॥
एका जनार्दनीं न कळेचि वर्म । कोण भवकर्म सोडवील ॥४॥

विषयाचें सुख मानितो पामर । भोगितो अघोर नरकगती ॥१॥
मारिती ताडिती यमाचे किंकर । कोण सोडी साचार त्यासी तेथें ॥२॥
कळोनी पडती न कळोनी पडती । कोण होईल गती न कळे तया ॥३॥
एका जनार्दनीं येतसे करुणा । म्हणोनि वचना बोलणें हें ॥४॥

छेदी विषयांचा समुळ कंदु । मग भेदु तुटेल ॥१॥
मूळ छेदितां वृक्ष खुडें । तैं समुळ विषय उडे ॥२॥
ऐसा अनुराग धरीं मनीं । देईं विषयासी पाणी ॥३॥
एका जनार्दनीं गोडी । सहज परमार्थ उघाडी ॥४॥

विषयीं होउनी उदास । सांडी संसाराची आस ॥१॥
तरीच पावाल चरण । संतसेवा घडेल जाण ॥२॥
होऊन उदासवृत्ति । भजन करा दिनरातीं ॥३॥
ऐसी आवड धरा मनीं । शरण एका जनार्दनीं ॥४॥
विषय 

कल्पनेचे जळीं वासना काल्लोळीं । बुडाले भवजळीं नामहीन ॥१॥
तयाच्या धांवण्या कोण धांवे देव । ऐसा तो उपाव नेणेचिना ॥२॥
दुःखाचे डोंगर भोगिती बापुडीं । कोण काढाकाढी करील त्यांची ॥३॥
एका जनार्दनीं संतावांचूनिया । त्या अभाग्याची दया कोण करी ॥४॥

न सुटेचि आशा गुंतें बळें पाशे । दुःखाचिया सरसें म्हणे देव ॥१॥
ऐसे अमंगळ गुंतले कर्दमीं । भोगिताती कर्मीं जन्मदशा ॥२॥
एका जनार्दनीं संतांसी शरण । गेलिया बंधन तुटे वेंगीं ॥३॥

फजितखोरांचे जीवीं । लाज नाहीं सर्वथा ॥१॥
सांगता ते न धरती मनीं । नायकती कानीं शिकविलें ॥२॥
म्हैसा जैसा उन्मत्त मदें । काम छंदें तेवीं नाचे ॥३॥
एका जनार्दनीं ते पामर । जन्म वेरझार भोगिती ॥४॥

आवडीं विष खाउनी मेला । तो स्वयें नरका गेला ॥१॥
कवणा कवण ठेवी दोष । ऐसा मूर्ख तो तामस ॥२॥
अमृत सांडुनी कांजी प्याला । तैसा नर देह गमाविला ॥३॥
लाहूनि उत्तम शरीर । गमाविलें परिकर ॥४॥
एका शरण जनार्दनीं । कोण लोभ जाहली हानी ॥५॥

हें तों अवघें फजितीचें भांड । अंतकाळीं तोंड काळें करती ॥१॥
चालता इंदियें म्हणती माझें माझें । अंतकाळीचें वोझें न घेती हे ॥२॥
जरा आलिया निकट भरुनी । जाती हे पळोनि आपुले गृहां ॥३॥
एका जनार्दनीं धरी हा विश्वास । रामनामीं ध्यास सुखें करी ॥४॥

आळस निद्रा सांडी । रामनाम म्हणे तोंडीं ॥१॥
धन वित्त मान । हें तों श्वानविष्ठाक समानक ॥२॥
पुत्र पत्‍नी संसार । वायां व्यर्थचि भार ॥३॥
हें परतें सांदीं मनें । एका जनार्दनीं जिणें ॥४॥

हींच दोनी पैंक साधनें । साधकें निरंतर साधणें ॥१॥
परद्रव्य परनारी । यांचा विटाळ मनें धरी ॥२॥
नको आणिक उपाय । सेवी सद्गुरूचे पाय ॥३॥
म्हणे एका जनार्दन । न लगे आन तें साधन ॥४॥

थोर गर्भीची यातना । आठवितां दुःख मना ॥१॥
नऊमास वैरी । पचे विष्ठेचें दाथरीं ॥२॥
जन्म होतांचि जननी । सुख मानी अनुदिनीं ॥३॥
बाळ वाढतसे सायासें । तों तों माउली संतोषे ॥४॥
तारूण्याच्या येतां भरा । मातेसी करी पाण उतारा ॥५॥
पावला सवें म्हातारपण । नाकीं तोंडीं लाळ जाण ॥६॥
नाठवेचि राम राम । एका जनार्दनीं तो अधम ॥७॥

धन मानबळें नाठविसी देवा । अंतकाळीं तेव्हा कोण आहे ॥१॥
यमाचे ते दंद बैसतील माथां । मग तुज रक्षितां कोण आहे ॥२॥
माता पिता बंधु सोइरे धाईरे । जोंवरी इंद्रियें चालताती ॥३॥
सर्वस्व कामिनी म्हणविसी कांता । ती ही केश देतां रडुं लागे ॥४॥
एका जनार्दनीं जातांचि शरण । स्वप्नीं जन्ममरण नाहीं नाहीं ॥५॥

जरा पावली निजसंधी । अनिवार येती आधी व्याधीं ॥१॥
पायीं पडतसें वेंगडी । अधारीं धरणें लागे काठीं ॥२॥
डोळांचि पडे तोंडा लाळ । नाका येत शेंबूड वोंगळ ॥३॥
चुंबन देतां पोरांप्रती । बाऊ म्हणोनि पोरें पळती ॥४॥
ऐशी दशा येईल अंगा । एका जनार्दनीं शरण रिघा ॥५॥

बधिर जाले पैं श्रवण । जाले दंत उन्मळण ॥१॥
अझुनी काय धरिसी माया । गेलीं इंद्रियें विलया ॥२॥
नाकीं श्लेष्मांचा खाल्लोळ । तोंडावाटे पडे लाळ ॥३॥
टरपुर वाजे गुदद्वार । चरणीं सांडिली व्यापार ॥४॥
वृषण आलें गुडघ्यावरी । शिश्न लोंबें पीठचाचरी ॥५॥
कफवात पैं सुटला । शरीर कांपे चळवळा ॥६॥
लहान थोर ते हासती । फे फे वांकुल्या दाविता ॥७॥
वागतां चांचपडे भिंती । पोरें बाऊ म्हणोनी पळती ॥८॥
भार्या केली रे आवडी । तो तुजवर बोटें मोडी ॥९॥
स्त्रीये पाहिजे पुरुषभोग । तुज लगला खोकला रोग ॥१०॥
तुज जाणें निरयाकडे । ती काजळकुंका रडे ॥११॥
प्राण आला डोळियासी । कैसी स्वार्थ न सांडिसी ॥१२॥
आंगण जालें रे विदेश । किती करिसी विषयसोस ॥१३॥
आप्त म्हणती कां मरेना । पालटु जाला याचिया चिन्हा ॥१४॥
एका जनार्दनीं निष्काम । भजा भजा रे परब्रह्मा ॥१५॥

डोळा न दिसे न्याहारी । दृष्टी जाली पाठीमोरी ॥१॥
अझुनी काइसा रे मोहो । मिथ्या विषयाचा संदेहो ॥२॥
कानीं बैसलीसे टाळी । आली यमाची उथाळी ॥३॥
अंग वाळलें कांचरी । चंद्रबिब चढलें शिरीं ॥४॥
शिश्न अंगुळी सांडुं मागें । मूत्री चोरपान्हा लागे ॥५॥
नाना विषयीं करी न सुखी । म्हणतां स्त्री प्रत्यक्ष थुंकी ॥६॥
वेश्या धन घेऊनि सांडी बोला । स्त्री वार्धक्यें घाली टोला ॥७॥
अग्नी आंचवल्या पोळी । पुत्र नाना स्नेह जाळी ॥८॥
लाळ सुटलीसे तोंडें । तरी खेळवी नातुंडें ॥९॥
मान कापुनी विषयावरी । मरण चढिलेंसें शरीरें ॥१०॥
बळ प्रौढीं स्त्रीनें धन । क्षीण जाल्या उदासीन ॥११॥
पाठी बैसविली आवडी । शेखीं नागउनी सोडी ॥१२॥
पुरुष वार्धक्य नावडे । मेल्या कानकेशा रडे ॥१३॥
दांत पडोनी सांगे गोष्टी । नाक लागतए हनुवटीं ॥१४॥
मोह ममता सांडीं काम । अखंड जपे रामराम ॥१५॥
रामनामें होइल हित । एर्‍हवीं बुडालें स्वहित ॥१६॥
एका जनार्दनीं पुरा । बालतारुण्य न रिघे जरा ॥१७॥

बारा वर्ष बाळपणक गेलें । परि रामराम मुखीं नाहीं आलें ॥१॥
अहा रे मूढा जन्मलासी दगड । गमाविलेंक वाड आयुष्यासी ॥२॥
बारा वर्ष तारुण्य अवस्था । कामक्रोधें लाहो घेतला पुरता ॥३॥
बारा वरुषें वृद्धाप्य आलें समुळीं । जराव्याधीं देहासी कवळी ॥४॥
ऐसें आयुष्य गेलें वायांविण । एका जनार्दनीं म्हणे नाहीं घडले भजन ॥५॥

देहो जैं पासुनी झाला । तैं पासुनी मृत्यु लागला ॥१॥
साप बेडुकातें गिळी । बेडुक मुखें माशी कवळी ॥२॥
ऐसा काळ गिळितो जना । न कळेचि बुद्धिहीना ॥३॥
मरण जाणतो बापुडीं । धरिती प्रपंचीं आवडी ॥४॥
ऐसे पामर आत्मघाती । यासी महा होये फजिती ॥५॥
असा जनीं जनार्दन । एका जनार्दनीं शरण ॥६॥

जन्मलें तें बाळ । परी वाट पाहे काळ ॥१॥
नाहीं संतसमागम । सदाविषयाचें काम ॥२॥
मुखीं रामनाम नाहीं । सदा संसार प्रवाहीं ॥३॥
एका जनार्दनीं भुलोन । स्त्रीआधीन जाहला दीन ॥४॥

आमिष देखोनि मीन गुंतलासे गळीं । तैसा काळ बळी पाश घाली ॥१॥
आप्त गोत्रज असोनि जवळी । नेताती वहिली यमकाळ ॥२॥
दांत विचकूनियां म्हणती गेला गेला । ऐशा अभाग्याला काय बोध ॥३॥
एका जनार्दनीं मनुष्य देहें मूढ । प्रत्यक्ष दगड अवनी भार ॥४॥

जाणार जाणार देह हा जाणार । काय उपचार करिसी वायां ॥१॥
मृत्तिकेचें घर बांधितां खचलें । तैसें परि जाहलें न कळे तुज ॥२॥
गृहधनदारा पुत्रपौत्र वायां । स्मरें देवराया एका भावें ॥३॥
एका जनार्दनीं घेई अनुतापा । चुकवीं खेपा हे जन्ममृत्यु ॥४॥

धनदारापुत्र अपत्यें म्हणसी माझें । परीं हे काळाचें खाजें बापा ॥१॥
गंगेलागीं पूर अवचित आला । लोटोनियां गेला मागुती जैसा ॥२॥
तैसा याचा विश्वास न धरीं तूं; मनीं । यमाची जांचणी तुजसी होय ॥३॥
एका जनार्दनीं सोडोनि देई संग । नाम तूं अभंग हरीचे वदे ॥४॥

ज्यांचें आयुष्य नोहे लेखा । तेही देखा निमाले ॥१॥
इतरांचा पाड कोण । नेमिलें जाण न चुके तें ॥२॥
आणिलें तें उसनें साचा । देणें तयाचा प्रकार ॥३॥
शरण एका जनार्दनीं करी विनवणी सर्वांसी ॥४॥

पिता पुत्र नातु सर्व काळें ग्रासिलें । उरले ते गेले काळमुखीं ॥१॥
सायास करूनि वाढविती माझें । परि काळाचें तें खाजें नेणती ते ॥२॥
बाळतरुण वृद्धदशातें पावती । परी न म्हणती रामराम ॥३॥
एका जनार्दनीं भुलला गव्हार । न करी स्वहिताचा ॥४॥

एक पाठी एक पुढा । आहे मरणाचा हुडा ॥१॥
आज मेले उद्यां मरती । मागें राहाती तेही रडती ॥२॥
मरण जाणोनियां पाही । उगेच बोलती प्रवाहीं ॥३॥
ऐसी उगेच भुली पडली देखा । एका जनार्दनीं भुलले एका ॥४॥

नको गुंतूम मायाजाळी । काळ उभा हा जवळीं ॥१॥
नाहीं तुजलागीं तत्त्वतां । सोडविणार मातापिता ॥२॥
स्त्रिया पुत्र बंदीजन । करिती तुजलागीं बंधन ॥३॥
धनवित्त कुळें । सोडितील अमंगळें ॥४॥
एका जनार्दनीं मन । ठेवी गुरुपायीं बांधोन ॥५॥

इष्ट मित्र बंधु चुलते पुतणे । काळाचे पोसणें सर्व देख ॥१॥
यमाची यातना पडतां जीवा ती । कोणा काकुलती करसी मूढा ॥२॥
जोंवरी आहे तुज जवळी धन । तोंवरी पिशून म्हणती माझें ॥३॥
एका जनार्दनीं जवळी आला काळ । तेव्हा ते निर्बळ सर्व होती ॥४॥

एक एक मरती पहाती । दुजियासी भ्रांति कैशी बापा ॥१॥
अरे ग्रासिलें शरीर काळे देखा । परि तया मूर्खा न कळे कांहीं ॥२॥
एका जनार्दनीं भुलला प्रपंचा । कोण दुःखा त्याच्या सोडवील ॥३॥

कन्यादान केल्या पाहें । तो आपले घरों घेउनी जाये ॥१॥
वायां कायशी तळमळ । तेथें कांहीं न चले बळ ॥२॥
आयुष्याचें अंतीं । पडसी काळाचीये हातीं ॥३॥
करी कांहीं पां विचार । कवणाचें घरदार ॥४॥
जनीं जनार्दन एकला । एका जनार्दनीं देखिला ॥५॥