संत एकनाथ अभंग २४०१ ते २५००

घर सोडोनि जावें परदेशा । मजसवें देव सरिसा ॥१॥
कडे कपाटे सीवरी । जिकडे पाहे तिकडे हरी ॥२॥
आतां कोणीकडे जावें । जिकडे पाहे तिकडे देव ॥३॥
एका बैसला निरंजनीं । न जाइजे जनीं वनीं ॥४॥

आतां काय पुजुं देवा । माझी मज घडे सेवा ॥१॥
तोडुं गेलों तुळशीपान । तेथें पाहतां मधुसूदन ॥२॥
अत्रगंध धूप दीप । तेंही माझेंचिक स्वरुप ॥३॥
एका जनार्दनीं पूजा । पुज्य पूजक नाहीं दुजा ॥४॥

कृष्णचंदन आणिलें । सकळ वेधिलेंक परिमळें ॥१॥
तेणेंक फुटती अंकुर । अंगीं भावाचे तरुवर ॥२॥
खैर धामोडे चंदन । कृष्णवेधें वेधिलें मन ॥३॥
एका एक हरिख मनीं । वसंत दाटे जनार्दन ॥४॥

बोलिजे तें नव्हें । बोलणें तेंही ती आहे । बोला आंतु बाहेर पाहे । पाहतां कवण आहे ॥१॥
हरि हरि हरि हरि । अहं सोहं नुरेचि उरी । आत्मा एक चराचरी । एकपण नाही निर्धारीं ॥२॥
दृश्य तो जाला नाहीं । दृश्यमात्रें त्यातेंच पाही । आहे नाहीं ऐसें जें कांहीं । प्रकाशे त्याच्याच ठायीं ॥३॥
एकपणें पाहे अनेक । अनेकीं आहे एक । एक ना नव्हे आणीक । एक जनार्दनींक तोचि देख ॥४॥

राहातें एक जातें दोनपणें । तेथेंचि नाहीं पां देखणें ॥१॥
एकचि एक बोलता रे साचे । एक नाहीं तेथें अनेक कैंचे ॥२॥
अनेकी एक निर्धारितां पाहीं । मुळीं मन ठेवुनियां ठायीं ॥३॥
राहातें जातें दोन्हींही वाव । एका जनार्दनीं एकचि भाव ॥४॥

भाव भावित भाव भावित भावित निजभाव भावना । निजबोध जालिया कैंची भाव भाविक भावना ॥१॥
भक्ति भावित शक्ति बोधीत शोधीत निजसत्त्व । भक्तिमुक्ति विरहित बोधिते निजसत्व ॥२॥
मायामोहित काय कामीते क्षोभती निजक्रोध । एक जनार्दनीं एकपणें आणिती निजबोधा ॥३॥

रसस्वादाचा सौरसु तोची ब्रह्मारसो कृष्णीं पडतसे गांठीं ॥१॥
आत्मा कान्हा भोग निधी । आम्हीं सकळां भोग अवघी ॥धृ०॥
श्राव्य श्रावक श्रवणा समाधान सहजीं सिद्धचि पाहे ।
गगन गर्भें सरे गगना अलिप्त शब्दें कोंदाटलें ठायीं राहें ॥२॥
दृष्टी दृश्य नसे दृश्य सबाह्म दिसे दृष्टीविण डॊळा पाहे ।
अरुपाचें रुप अगुनी होउनी देख देखणें कवण आहे ॥३॥
घ्राणाचे जें घ्राण वासाचा अवकाशु ज्ञप्ती मात्र आहे शुद्ध ।
गंधाचा गंधु सुवास जीवन दृष्टी भोग सुगंध ॥४॥
देहाचे आंतील कठीण कीं कोंवळें न कळे तेथीचा भावो ।
आत्मारामीं वृत्ति जडोनी गेली मा सबाह्म रिता नुरेची ठावो ॥५॥
मनाचाही वेगु दिसताहे सवें नुप्तमाजीं उभा देवो ।
म्हणवोनी मन होतें तें उन्मन जालें पडिला कृष्ण स्वभावो ॥६॥
काष्ठ भक्षितां दाहकु काष्ठामाजीं असें मथिलिया काष्ठाचि अग्नि ।
एका जनार्दनीं कृपा देहींचाचि देहीं मी भोग भोगितां राहे कृष्ण होऊनि ॥७॥

प्रतिमाचि देवो ऐसा ज्याचा भावो । तो न करी निर्वाहो आम्हांलागीं ॥१॥
असतां सबराभरित बाहेर जो अंतरीं । तो संपुष्टामाझारी म्हणती देवो ॥२॥
द्वारका पंढरी देवयात्रा करी । सर्वत्र न धरी तोचि भावो ॥३॥
सुक्षेत्रीं पुण्य मा अन्यत्र तें पाप । नवल हा संकल्प कल्पनेचा मतवाद्या ॥४॥
द्वारका पंढरी देवयात्रा करी । येर काय भारी वोस पडे ॥५॥
एक जनार्दनीं स्वतः सिद्ध असे । विस्मरण स्मरण होत असे नाथिलें तें पिसें ॥६॥

स्मरण स्वयाती नलगे ती जपमाळ हातीं । नाठवितां चित्तीं स्मरण होय ॥१॥
तैसा देहीं देवो परिसुनीं भावो । नाठव तोचि आठवो होत असे ॥२॥
वस्तु वस्तुपणें जडोनि गेली अंगीं । आठवू तो विसरु वेगीं जाला वावो ॥३॥
अगाध डोहीं गगन बुडालें दिसे । परि न बुडतांचि असे गगनी गगन ॥४॥
तैसा देहीं देह असतांचि संचला । म्हणती हारपला लाज नाहीं ॥५॥
मृगजळाचि व्यक्ति जळपणाची प्रतीति । भासत असतां स्थिति मिथ्या जैसी ॥६॥
एका जनार्दनीं एकपणें निर्वाही । असतांचि देह वावो देहपणें ॥७॥

सर्वाभुतीं दिसे देव । जया ऐसा अनुभव ॥१॥
तया चित्तीं देव असे । जिकडे पाहे तिकडे दिसे ॥२॥
देव जन देव विजन । देवीं जडलें तन मन ॥३॥
देव घरीं देव दारीं । देव दिसे व्यवहारीं ॥४॥
देव काम देव धंदा । देवीं पावला स्वानंदा ॥५॥
देव मार्गें देव पुढें । दृष्टी चैतन्य उघडें ॥६॥
माता देव पिता देव । देवरुप स्वयमेव ॥७॥
देव बंधु देव जाया । देवरुप अवघी माया ॥८॥
देव गुण देव निर्गुण । गुणातीत देव जाण ॥९॥
देवाविण कांहीं नाहीं । ऐशी ज्याची दृष्टी पाहीं ॥१०॥
एका जनार्दनीं देव । सहज चैतन्य स्वयमेव ॥११॥

पाहों गेलों देवालागीं । देवरुप झालों अंगीं ॥१॥
मीतुंपणा ठाव । उरला नाहीं अवघा देव ॥२॥
सुवर्णाचीं झाली लेणीं । देव झाला जगपणीं ॥३॥
घटीं मृत्तिका वर्तत । जगीं देव तैसा व्याप्त ॥४॥
एकानेक जनार्दन । एका जडला एकपणें ॥५॥

ब्रह्मीं नाहीं कर्म नाहीं उपासना । नाहीं ध्येय ध्याना ठाव जेथें ॥१॥
जाणीव नेणीव भगवंतीं नाहीं । विज्ञान जें तेंहीं लया जाय ॥२॥
नामरुपा ठाव नाहीं जया ठायीं । ज्ञेय ज्ञाता तेंही नाहीं जेथें ॥३॥
एका जनार्दनीं आहें एकरुप । सहज स्वरुप नित्य शुद्ध ॥४॥

आजीचा सुदीनु आम्हां झाला आनंदु । सकळां स्वरुपीं स्वयें देखें गोविंदु ॥१॥
पाहिला गे माय आतां सांगुं मी कैसें । जेथें पाहे तेथेंक गोविंदु दिसे ॥२॥
पाहतां पाहणें तटस्थ ठेलें । सबाह्म अभ्यंतरीं पुरुषोत्तम कोंदलें ॥३॥
यापरी पाहतां हरुष होतसें मना । एका जनार्दनीं धणी न पुरे मना ॥४॥

साधन कांहीं नेणें मी अबळा । शाम हें रूप बैसलेंसे डोळां ।
लोपली चंद्रसुर्याची कळा । तो माझा राम जीवांचा जिव्हाळा ॥१॥
राम हें माझें जीवींचे जीवन । पाहतां मन हें माझें उन्मन ॥२॥
प्रकाश दाटला दाही दिशा । पुढेंही मार्ग न दिसे आकाशा ।
खुंटली गति श्वासोच्छ्‌‍वासा । तो राम माझा भेटेल हो कैसा ॥३॥
यासी साच हो परिसा कारण । एका जनार्दनीं शरण ।
त्याची कृपा होय परिपूर्ण । तरीच साधें हें साधन ॥४॥

पातला रे भवगजपंचानन । निरसूनियां जन झाला जनार्दन ॥१॥
नाभी नाभी नाभीसी काह्मा । नाथिला संसार लटकी ही माया ॥२॥
वचनाचेनि घायें संशय तोडिले । अनेकत्व मोडुनि एकत्व जोडिलें ॥३॥
वांझेचा पुत्र कळिकाळाचा वैरी । एक जनार्दनीं संसार तोडरीं ॥४॥

पहाला तो दीन हरिखाचा आम्हां । सर्वाभुतीं अभिन्न सदा देखों श्रीरामा ॥१॥
काय सांगु गोविंदा तुझीं आवडी । जनीं वनीं नयनीं नीत नवी गोडी ॥२॥
निमिष्य जैसें वर्ष तैसें आम्हां गोडी । हरिरुप पाहता हरिखे मनबुद्धि वेडी ॥३॥
जनवनमन अवघें जालें जनार्दन । एकाएकी पाहतां तेथें हारपले मन ॥४॥

हरिखाची गुढी बोधावा आला । अहंकार गर्जतु अविवेकु मारिला ॥१॥
संतोषें विवेक आपाआपणिया विसरला । लाजुनी महाहारुष आनंदासी गेला ॥२॥
मारविला क्रोध ममता सती निघाली । तुटला मत्सर शांति सुखें सुखावली ॥३॥
एका जनार्दनीं पाहतां सहजीं पैं सहजे । स्वराज्य सांग तेथें नाहीं पैं दुजें ॥४॥

वेणुनादाचिया किळा । पान्हा फुटला निराळा ॥१॥
आर्तभूत जीव तिन्हीं । चातक निवाले जीवानीं ॥२॥
स्वानुभवाचे सरितें । जेवीं जीवना दाटे भरतें ॥३॥
एका एक गजें घनीं । पूर आला जनार्दनीं ॥४॥

उपवास पडिले भारी । ती वेदना जाणे हरी ॥१॥
मज जाली नाहीं बाधा । देहीं देखतां गोविंदा ॥२॥
देहींचें दुःख अथवा सुख । भेटों नयेचि सन्मुख ॥३॥
एका जनार्दनीं सुख । विसरला तहान भुक ॥४॥

पाहतां पाहतां वेधलें मन । झालें उन्मन समाधिस्था ॥१॥
ऐसा परब्रह्मा पुतळा देखिलासे डोळा । पाहिला सावळा डोळेभरी ॥२॥
तनु मन वेधलें तयाचे चरणीं । शरण एका एकपणें जनार्दनीं ॥३॥

कल्पित देह कल्पित प्रबंध । कल्पित षट् चक्रमाळा ।
कल्पित धारण कल्पित सुषुम्ना । कल्पित मेरुमंडळ रे ॥१॥
कल्पित छांडो कल्पित छांडो । निर्विकल्प वृत्ति मांडो ।
सहजीं सहज भरपुर भरले । देह विदेह दुरी छांडो ॥धृ॥
कल्पित द्विदळ कल्पित चतुर्दळ । कल्पित अष्टकमळ कल्पित ।
द्वादश कल्पित षोडश । कल्पित ते सहस्त्र दळ रे ॥२॥
कल्पित श्रीहट कल्पित गोल्हाट । कल्पित औठ पीठ कल्पित भ्रमरगुंफा ।
कल्पित हंसपद कल्पित योग अचाट रे ॥३॥
कल्पित शिव कल्पित शक्ति । कल्पित ते निजप्राप्ति ।
जनार्दनीं निजकल्पयोगें । सहज चैतन्य निज शांति रे ॥४॥

खांबसुत्राची बाहुली । सुत्राआधीन उगली ॥१॥
माझें मीपण नाहीं स्वतंत्र । क्रियाकर्म ते परतंत्र ॥२॥
बाहुलीये नाहीं स्वतंत्रता तैसा नव्हे कर्म कर्ता ॥३॥
एका एकपणाचे सूत्र । जनार्दनपायीं स्वतंत्र ॥४॥

वदे तोचि कल्पित शास्त्र तें शाब्दिक । पुराणा सकळिक बाष्कळचि ॥१॥
बाहुली तो जीव सुत्रधारी तो शिव । मिथ्याचि हे भाव जग सर्व ॥२॥
येथें कैंचा मुक्त मुळींच नाहीं बद्ध । सर्वहि अबद्ध दिसे जें कां ॥३॥
एका जनार्दनीं ऐसी याची खूण । जाणें तोचि धन्य गुरुपुत्र ॥४॥

जेथें निरसोनियां द्वैत म्हणताती अद्वैत । त्याहुनी अतीत स्वरुप माझें ॥१॥
तें मी लक्ष्याही लक्ष्य पराचेंही पर । जेथें वेदशास्त्रें लाजोनी गेलीं ॥२॥
गिळोनी अज्ञान निखळ म्हणती ज्ञान । उभयाहुनी भिन्न स्वरुप माझें ॥३॥
सच्चिदानंदा प्रतिपादिती वेद । याहुनी अगाध स्वरुप माझें ॥४॥
निरसूनियां कर्म म्हणती परब्रह्मा । याहुनी उत्तम स्वरुप माझें ॥५॥
माया आणि ममत्व निरसुनी शुद्ध सत्त्व । सत्त्वाचें निजसत्व स्वरुप माझें ॥६॥
जेथें पद आणी पिंड अभिन्न अखंड । त्याहुनी उदंड स्वरुप माझें ॥७॥
जेथें शुद्ध आणि शबल म्हणताती केवळ । याहुनी निर्मळ स्वरुप माझें ॥८॥
ब्रह्मा स्फुरण स्फुर्तीचि कारण । याहुनी परतें जाण स्वरुप माझें ॥९॥
एका जनार्दनीं एकपणा अतीत । चित्ताचें अचिंत्य स्वरुप माझें ॥१०॥

देव जाला पाठींपोटीं । तया नाहीं आटापाटी ॥१॥
जेथें जाय तेथें देव । नाहीं भेव सर्वथा ॥२॥
संसारासी मारुनी लाथा । केला तत्त्वतां देशोधडी ॥३॥
विषयांचें ठेचिलें तोंड । मोडिलें बंड पांचाचें ॥४॥
जनार्दनाचा एक म्हणे । देवा पाहणें पाठींपोटीं ॥५॥

साचपणें देवा शरण पैं जाती । तया वैकुंठपती विसरेना ॥१॥
जैसी कन्या दुरदेशीं एकटी । रात्रंदिवस संकटीं घोकी मायबाप ॥२॥
पतिव्रतेचें सर्व मन पतिपायीं । तैसा देव ठायीं तिष्ठतसे ॥३॥
एका जनार्दनीं मज हा अनुभव । जनार्दनें देव दाखविला ॥४॥

नेणतिया ठायीं पाहुं जाय देवा । तों अवघें या केशवा व्यापियेलें ॥१॥
नेणतपण गेलें पाहतां पाहणें पडियेलें टक । अवघाचि हरिख वोसंडला ॥३॥
एका जनर्दनीं पडियेलें टक । जाणतां नेणतां सर्वाभुतीं देख ॥४॥

सत्त्व रज तम गेले निरसोनी । दृश्याची लावणी कैशी झाली ॥१॥
गेलिआ माघारीं पाहतां न दिसे । स्वतः तो प्रकाशे सदोदित ॥२॥
अंतर बाहेरीं पाहतां शेजारीं । प्रकाशतां अंतरीं लखलख ॥३॥
एका जनार्दनीं प्रकाश संपुर्ण । सर्व नारायण बिंबलासे ॥४॥

चित्त चैतन्य पडली गांठी न सुटे मिठी । संचित कर्माचि झाली आटी उरफाटी दृष्टी ॥१॥
कैंचा आठव दृश्याचा । खुंटली वाचा उदय झाला सुखाचा ॥२॥
देह विदेह वाढिलें मीतूंपणे । एका जनार्दनीं सहज एकपणें ॥३॥

देखिलें कंदर्पाच्या बापा । आम्हीं नेणों पुण्य पापा ॥१॥
कैंचे पाप कैंचे पुण्य । देह नामें पडलें शून्य ॥२॥
शुन्य म्हणताती बिंदुलें । तेंचि विश्वाकार झालें ॥३॥
एका शुन्याचा विस्तारु । जनार्दनींक जगदाकारु ॥४॥

ध्येय ध्यातेविण ध्यान । ज्ञेय ज्ञातेविण ज्ञान ॥१॥
ऐसें जनार्दनाचें ध्यान । साधनांचें निज साधन ॥२॥
साध्य साधनेंविण साधणें । दृश्य द्रष्टत्वेंविण देखिणें ॥३॥
बोल बोलणेविण बोलणें । एकाएकी जनार्दनें ॥४॥

नेत्राचेनीं तेजें पोळला चंडाश । नभचि नाहीं तेथें कैंचे अवकाश ॥१॥
रात्र हारपली पाहुं मी कोठें । दिवस रुसुनी गेला पहातां न भेटे ॥२॥
अंगाचेनी तेजें डोळा आली चवी । पाहुं गेलों तंव बुडाला रवी ॥३॥
एका जनार्दनीं पाहतां पाहणें । रात्रंदिवस दोन्हीं गेलें हरपोन ॥४॥

जळ स्पर्शा जाता स्नानीं । तंव चिन्मात्र भासे जीवनीं ॥१॥
कैसी वहाताहे गंगा । स्नानीं हारपलें अंगा ॥२॥
अंगत्व मुकलें अंगा । स्नानीं सोवळी जाली गंगा ॥३॥
एका जनार्दनीं मज्जन । सकळ तीर्थे जालीं पावन ॥४॥

येणें जानें खुंटलें क्रियाकर्म ठेलें । मज माझें भेटलें आत्मरुप ॥१॥
त्यागुं तें काय भोगुं तें काय । सर्व ब्रह्मारुप पाहे कोंदाटलें ॥२॥
क्रियाकर्मधर्म निखिळ परब्रह्मा । त्यागुं भोगुं तेथें केवळ भ्रम ॥३॥
एका जनार्दनीम सहजीं सहज एक । एकीएक पहातां कैंचे अनेक ॥४॥

जाणपणें वस्तु जाणों मी जाये । माझी जाणीव कैसी मज आड ठाये ॥१॥
जाणों मी कैसें जाणों मी कैसें । जाणपणें पिसें लावियेलें ॥२॥
जाणपणाचें पडळ जें आलें । जवळीचे वस्तुचें देखणे ठेलें ॥३॥
एका जनार्दनीं सुदलें अंजन । पडळ भेदोनियां दाविलें निधान ॥४॥

शुन्य निरशुन्य तयामाजीं बीज । तया नांव गुज निजवस्तु ॥१॥
जाणण्याचें मूळ अकुळांचें कुळ । अलक्ष्याचें स्थळ तयाठायीं ॥२॥
एकाजर्नादनीं प्रसाद लाधला । जनार्दनीं वोळला सुखरुप ॥३॥

सोनियांचा देव सोनियाचें देऊळ । सोनियांचा भक्त पूजी सोनियाच्या कमलें ॥१॥
नामची पैं रूप तें अभिन्न । जगीं जनार्दन तोचि पाहे ॥२॥
मृत्तिकेचा घट मृत्तिकेची वेळणी । मृत्तिकेचें आळें तेथें मृत्तिकेची माथणी ॥३॥
भिन्न भिन्नाकारीं मृत्तिका दिसते. साकार । एका जनार्दनीं निज निर्विकार ॥४॥

अभेदाच्या द्वारापाशीं । तीर्थे प्रयागादि काशीं ॥१॥
भक्तिमुक्तिचें माहेर । अभेदाचें तें घर ॥२॥
ऐसी अभेद भक्ति घडे । कामक्रोध तेथें दडे ॥३॥
एका जनार्दनीं शरण । अभेद भक्ति मुख्य ज्ञान ॥४॥

समुळ मुळीं पाहतां पाहण्या उपरम । भोग भोक्ता तेथें सहज परब्रह्मा ॥१॥
भोगुं मी काय त्यागुं मी काय । त्याग भोग दोन्हीं चैतन्य माय ॥२॥
भोग भोगितां भोग त्यागितां त्याग । दोन्हींचें निखळ अधिष्ठान अंग ॥३॥
एका जनार्दनीं एकपण त्यागी । ब्रह्मारुप जग आदळे अंगीं ॥४॥

देह जाईल तरी जावो राहील तरी राहो । दोराचिया सर्पा जिणें मरणें न वावो ॥१॥
आम्ही जिताची मेलों जिताची मेलों । मरोनियां जालों जीवेविण ॥२॥
मृगजळाचें जळ भरलें असतां नाहीं । आटलिया तेथें कोरडें होईल काई ॥३॥
एका जनार्दनीं जगाचि जनार्दन । जिणें मरणें तेथें सहज चैतन्यघन ॥४॥

पाणियाचा मासा जाला । नामरूपा नाहीं आला ॥१॥
तें पूर्वीच पाणी आहे । तेथें पारधी साधील काय ॥२॥
जंव पारधी घाली जाळें । तंव त्याचेंच तोंड काळें ॥३॥
एका जनार्दनीं सर्वही पाणी । माशियाची कैंची खाणी ॥४॥

मीच देवो मीच भक्त । पूजा उपचार मी समस्त ॥१॥
मीच माझी करीं पुजा । मीच माझा देवो सहजा ॥२॥
हेंचि उपासनाकांडाचें सार । आगमनिगमांचे गुह्मा भांडार ॥३॥
एका जनार्दनीं देव । स्वयें पाहे देवाधिदेव ॥४॥

लागलें दैवत अक्षत सांगा । देव देऊळ आलें अंगा ॥१॥
देव देऊळ अवघाचि देव । देखोनियां भाव लागतसे ॥२॥
जाणतां नेणतां उरी नुरे मना । यालागीं शरण एका जनार्दना ॥३॥

सकळ गोडिये जें गोड आहे । तें रसनाची जाली स्वयें ॥१॥
आतां चाखावें तें काये । जिव्हा अमृता वाकुल्या वाये ॥२॥
तया गोडपणाच्या लोभा । कैशा सर्वांगीं निघती जिभा ॥३॥
एका जनार्दनीं गोड । तया क्षण एक रसना न सोडी ॥४॥

जो जो कोणी मनीं ध्याये । तो मीचि होऊनियां राहे ॥१॥
ऐसा अनुभव बहुतां । अर्जुनादि सर्वथा उद्धवा ॥२॥
एक एक सांगतां गोष्टी । कल्प कोटी न सरेचि ॥३॥
शरण येतां जीवेभावें । एका जानार्दनीं भावें हरीसी ॥४॥

साक्षीभूत आत्मा म्हणती आहे देही । वायां कां विदेही जाहला मग ॥१॥
नानामतें तर्क करितां विचार । पापांचे डोंगर अनायासें ॥२॥
देहीं असोनि देव वायां कां शिणती । एका जनार्दनीं फजिती होती तया ॥३॥

आत्मत्वाचें ठायीं सर्व एकाकार । नाहीं नारीनर भेद भिन्न ॥१॥
वर्णाश्रम धर्म ज्ञाति कुलगोत । एकाकारी होत आत्मतत्त्वीं ॥२॥
सदोदित पाहे सर्वाठायीं आहे । एकाजनार्दनीं सोय धरी त्याची ॥३॥

देहीं वाढें जों जों शांती । तों तों विरक्ति बाणें अंगीं ॥१॥
ऐसा आहे अनुभव । देहीं देव प्रकाशे ॥२॥
देहीं आत्मा परिपुर्ण । भरला संपुर्न चौदेहीं ॥३॥
एका जनार्दनीं रिता ठाव । नाहीं वाव पाहतां जगीं ॥४॥

बहुतापुण्यें करूनि जोडला नरदेह । नाहीं त्याचा वेवसाव घडला कांहीं ॥१॥
न करावें तें केलें मनामागें धांवणें । परि नारायणें करुणा केली ॥२॥
आवरुनि इंद्रियें धरियेलीं हातीं । कामक्रोधाची शांती केली सर्व ॥३॥
वायां जाये परि श्रीगुरु भेटला । एका जनार्दनीं जाहला कृतकत्य ॥४॥

विदेहदेह विस्मृति पावले । देहादेहीं फिटलें द्वैताद्वैत ॥१॥
ऐसें जनार्दनें उघड दाविलें । देहींच आटलें देहपण ॥२॥
एका जनार्दनीं चौदेहा वेगळा । दाविलासे डोळा उघड मज ॥३॥

निमालें राहिलें गेले ऐसे म्हणती । वायां फजीत होती आपुल्या मुखें ॥१॥
नासलें कलेवर घेऊनियां मांडीं । वाउगे तें तोंडी बोलताती ॥२॥
स्वयें आत्मज्योति जया नाहीं आदिअंत । तो आत्मा प्रत्यक्ष निमाला म्हणती ॥३॥
एका जनार्दनीं उफराटी बोली । कैसी भ्रांती पडली त्यांचे मनीं ॥४॥

व्याघ्रामुखीं सांपडे गाय । अद्वैतीं तूं रामनाम ध्याय ॥१॥
वाचे गांतां रामनाम । निवारेल क्रोधाकाम ॥२॥
भेदभावाची वासना । रामनामें निरसे जाणा ॥३॥
एकपणें जनीं वनीं । एका शरण जनार्दनीं ॥४॥

रामनाम स्मरे पुरुषोत्तम रे । सहज विद्या ज्ञेय हाही अविद्या धर्म रे ॥१॥
अहं आत्मा हेंही न साही सर्व क्रिया भ्रम रे । विजनवन निरंजन जनार्दन रे ॥२॥
अगम्य गति ध्येय ध्यान साधन बंधन रे । एका जनार्दनीं एका स्वानंद परिपुर्ण रे ॥३॥

दर्पणामाजीं आपण । जीवरुपें शिव जाण ॥१॥
जेणे स्वरूपें आपण । तद्रूप बिंब दिसे जाण ॥२॥
अग्नि राखें झाकोळिला । तरी अग्नीपणें संचला ॥३॥
जीवशिव दोन्हीं हो का एक । तरी मलीन एक चोख ॥४॥
थिल्लरीं प्रतिबिंब भासे । बिंबाअंगीम काय संचिता वसे ॥५॥
निर्वाळूनि पहातां वेगीं । बिंब प्रतिबिंब वाउगी ॥६॥
ऐसें भुलूं नये मन । शरण एका जनार्दन ॥७॥

आपणा आपण पाहे विचारुनी विचारतां मनी देव तुंचीं ॥१॥
तूंचि देव असतां फिरशी वनोवनीं । प्रगटली काहाणी बोलायासी ॥२॥
देहींचे देवळीं आत्माराम नांदे । भांबावला भक्त हिंडे सदा रानें ॥३॥
एका जनार्दनें भ्रमाची गोष्टी । वायांचि शिणती होती कष्टी ॥४॥

श्रमोनी वाउग्या बोलती चावटी । परी हातवटी नये कोणा ॥१॥
ब्रह्माज्ञानी ऐसे मिरविती वरी । क्रोध तो अंतरीं वसतसे ॥२॥
सर्वरुप देखे समचि सारिखें । द्वैत अद्वैत पारखें टाकूनियां ॥३॥
एका जनार्दनीं ब्रह्माज्ञान बोली । सहजचि आली मज अंगीं ॥४॥

देव मनुष्य सुताचें बाहुलें । बापें बोळवणा सांगातें दिलें ॥१॥
शेवट पालऊन दिसे मधु । नेसो जाय तंव अवघाचि संबंधू ॥२॥
आंत बाहेरी अवघेचि सूत । स्वरूप देखतां निवताहे चित्त ॥३॥
नीच नवा शोभतु साउला । एका जनार्दनीं मिरवला ॥४॥

मस्तकीं केश चिकटलें होती । जैं ते निघती आपुले हातीं ॥१॥
मिळती जैशा माय बहिणी । हातीं घेउनी तेलफणी ॥२॥
ऐसा त्रिगुणाचा ठावो । एका जनार्दनीं पहा वो ॥३॥

एकचि माहेर नाथिली । हे तंव जाण भ्रांति बोली ॥१॥
विठ्ठल विठ्ठल रोकडा । विठ्ठल पाहे चहुंकडा ॥२॥
आपण आंत बाहेरी पाहे । विठ्ठल देखोनि उगाची राहे ॥३॥
एका जनार्दनीं शरण । विठ्ठल विठ्ठल परिपूर्ण ॥४॥

सूर्य अंधारांतें नासी । परी तो सन्मुख नये त्यासी ॥१॥
माझें जिणें देखणेपण । तेंचि मायेचें लक्षण ॥२॥
देहीं देहअभिमान । जीवीं मायेचें तें ध्यान ॥३॥
एका जनार्दनीं माया । देहाधीन देवाराया ॥४॥

नित्य नूतन दीपज्वाळा । होती जाती देखती डोळा ॥१॥
जागृति आणि देखती स्वप्न । दोहींसी देखतां भिन्न भिन्न ॥२॥
भिन्नपणें नका पाहुं । एका जनार्दनीं पाहूं ॥३॥

काचरट पाहतां कडु तें शेंद । परिपाकीं पाहतां गोडचि शुद्ध ॥१॥
कडु तेंचि गोड कडू तेंचि गोड । समरस सोयारिक ॥२॥
साखरेचें वृंदावन केलें । चाखो नेणें तें नाडोनि गेलें ॥३॥
एका जनार्दनीं प्रपंचु एकु । नश्वर म्हणतां नाडला लोकु ॥४॥

जनार्दनं मज केला उपकार । पाडिला विसर प्रपंचाचा ॥१॥
प्रपंच पारखा जाहला दुराचारी । केलीसे बोहरी कामक्रोधां ॥२॥
आशा तृष्णा यांचे तोडियलें जाळें । कामनेचें काळें केलें तोंड ॥३॥
एका जनार्दनीं तोडियेलें लिगाड । परमार्थ गोड दाखविला ॥४॥

जनार्दनें केलें अभिनव देखा । तोडियेलें शांखा अद्वैताची ॥१॥
केला उपकार केला उपकार । मोडियेलें घर प्रपंचाचें ॥२॥
एका जनार्दनीं एकपणें देव । दाविला नवलाव अभेदाचा ॥३॥

कामक्रोध वैरीयांचे तोडियेले फांसे । जनार्दनें सरसें केलें मज ॥१॥
देहाची वासना खंडुन टाकिली । भ्रांतीची उडाली मूळ दोरी ॥२॥
कल्पनेचा कंद समूळ उपडिला । हृदयीं दाविला आरसा मज ॥३॥
एक जनार्दनीं सहज आटलें । स्वदेहीं भेटलें गुरुकृपें ॥४॥

भुक्ति आणि मुक्ति फुकाचें ठेवणें । श्रीगुरु जनार्दनें तुच्छ केलें ॥१॥
येर ब्रह्माज्ञाना काय तेथें पाड । मोक्षाचे काबाड वारियेलें ॥२॥
साधन अष्टांग यज्ञ तप दान । तीर्था तीर्थाटन शीण वायां ॥३॥
एका जनार्दनीं दाविला आरिसा । शुद्धी त्या सरसा सहज झालो ॥४॥

देहाचें देऊळ देवळींच देव । जनार्दन स्वयमेव उभा असे ॥१॥
पुजन तें पुज्य पूजकु आपण । स्वयें जनार्दन मागेंपुढें ॥२॥
ध्यान तें ध्येय धारणा स्वयमेव । जनार्दनीं ठाव रेखियेला ॥३॥
एका जनार्दनीं समाधी समाधान । पडिलें मौन देहीं देहा ॥४॥

आतां यजन कैशापरी । संसारा नोहे उरी ॥१॥
सदगुरुवचन मंत्र अरणी । तेथोनि प्रगटला निर्धुम अग्नी ॥२॥
सकळीं सकळांच्या मुखें । अर्पितसे यज्ञ पुरुषें ॥३॥
एका जनार्दनीं यज्ञे अर्पी । अर्पीं त्यामाजीं समर्पी ॥४॥

शांतीचेनि मंत्रें मंत्रुनी विभुती । लाविली देहाप्रती सर्व अंगा ॥१॥
तेणें तळमळ हारपले व्यथा । गेली सर्व चिंता पुढिलाची ॥२॥
लिगाडाची मोट बांधोनि टाकिली । वासना भाजली क्रोध अग्नी ॥३॥
एका जनार्दनीं शांत जाहला देव । कामनीक देव प्रगटला ॥४॥

अहं सोहं कोहं सर्व आटलें । दृश्य द्रष्ट्रत्व सर्व फिटलें ॥१॥
ऐसी कृपेची साउली । माझी जनार्दन माउली ॥२॥
द्वैत अद्वैताचें जाळें । उगविलें कृपाबळें ॥३॥
अवघें एकरुप जाहलें । दुजेपणाचे ठाव पुसिले ॥४॥
शरण एका जनार्दनीं । एकपणें भरला अवनीं ॥५॥

पहा कैसी नवलाची ठेव । स्वयमेव देही देखिला देव ॥१॥
नाहीं जप तप अनुष्ठान । नाहीं केलें इंद्रियाचें दमन ॥२॥
नाहीं दान धर्म व्रत तप । अवघा देहीं जालो निष्पाप ॥३॥
पापपुण्याची नाहीं आटणी । चौदेहासहित शरण एका जनार्दनीं ॥४॥

त्रिभुवनींचा दीप प्रकाशु देखिला । हृदयस्थ पाहिला जनार्दनं ॥१॥
दीपाची ती वाती वातीचा प्रकाश । कळिकामय दीप देहीं दिसे ॥२॥
चिन्मय प्रकाश स्वयं आत्मज्योती । एक जनार्दनीं भ्रांति निरसली ॥३॥

उदारपणें उदार सर्वज्ञ । श्रीजनार्दन उभा असे ॥१॥
तयाचे चरणीं घातली मिठी । जाहली उठाउठी भेटी मज ॥२॥
अज्ञान हारविलें ज्ञान प्रगटलें । हृदयीं बिंबलें पूर्ण ब्रह्मा ॥३॥
एका जनार्दनीं नित्यता समाधी । वाउग्या उपाधी तोडियेल्या ॥४॥

सोलींव ब्रह्माज्ञान सांगत जे गोष्टी । तें उघड नाचे दृष्टी संतासंगें ॥१॥
गळां तुळशीहार मुद्रांचें श्रृंगार । नामाचा गजर टाळ घोळ ॥२॥
दिंडी गरुड टक्के मकरंद वैभव । हारुषें नाचे देव तया सुखी ॥३॥
एका जनार्दनीं सुखाची मादुस । जनार्दनें समरस केलें मज ॥४॥

माझें मीपण देहीच मुरालें । प्रत्यक्ष देखिलें परब्रह्मा ॥१॥
परब्रह्मा सुखाचा सोहळा । पाहिलासे डोळां भरूनियां ॥२॥
ब्रह्माज्ञानाची तें उघडली पेटी । जाहलों असे पोटीं शीतल जाणा ॥३॥
एका जनार्दनीं ज्ञानाचें तें ज्ञान । उघड समाधान जाहलें जीवा ॥४॥

दीपांचें तें तेज कळिकें ग्रासिले । उदय अस्त ठेले प्रभेविण ॥१॥
लोपलीसे प्रभा तेजाचे तेजस । जाहली समरस दीपज्योती ॥२॥
फुंकिल्यावांचुनीं तेज तें निघालें । त्रिभुवनीं प्रकाशिलें नवल देख ॥३॥
एका जनार्दनीं ज्योतीचा प्रकाश । जाहला समरस देहीं देव ॥४॥

जेथें परापश्यन्तीची मावळली भाष । तो स्वयंप्रकाश दावी गुरु ॥१॥
तेणें माझें मना जाहलें समाधान । निरसला शीण जन्मोजन्मी ॥२॥
उपाधी तुटली शांति हे भेटली । सर्व तेथें आटली तळमळ ॥३॥
एका जनार्दनीं प्रेमाचें तें प्रेम । दाविलें सप्रेम हृदयांत ॥४॥

उदार विश्वाचा दीपकु तेजाचा । प्रकाशु कृपेचा दावियेला ॥१॥
हारपले विश्व विश्वभरपणे । दाविलें जनार्दनें स्वयमेव ॥२॥
अकार उकार मकार शेवट । घेतिलासे घोट परब्रह्मीं ॥३॥
एका जनार्दनीं विदेह दाविला । सभराभरीं दाटला हृदयामाजीं ॥४॥

देहाची आशा टाकिली परती । केलीसे आरती प्रपंचाची ॥१॥
स्थूल सुक्ष्म यांची रचूनियां होळीं । दावाग्नि पाजळीं भक्तिमंत्रें ॥२॥
एका जनार्दनीं देहासी मरण । विदेहीं तो जाण जनार्दन ॥३॥

फिरलों मीं दशादिशा । वायां सोसा हाव भरी ॥१॥
नाहीं जाहलें समाधान । वाउगा शीण जाहला पोटीं ॥२॥
उरला हेत पंढरीसी । सुखरासी लाधली ॥३॥
एका जनार्दनीं सुखाचें भांडार । जोडिलें निर्धार न सरेची ॥४॥

आणिकांचे धरितां आस । होतो नाश जीवित्वा ॥१॥
म्हणोनि निर्धारिलें मन । धरिलें ठाणें रामकृष्ण ॥२॥
न धांवे आतां कोठें मन । हृदयीं ध्यान धरिलें तें ॥३॥
एका जनार्दनीं प्राण । ठेविला जाण समूळ चरणीं ॥४॥

मागें बहुतांसी सांभाळिलें । ऐसें वरदान ऐकिलें ॥१॥
म्हणवोनी धरिला लाहो । मनींचा संदेहो टाकुनी ॥२॥
अजामेळ पापराशी । नेला निज नित्य टाकुनी ॥३॥
तारिले उदकीं पाषाण । ऐसें महिमान नामाचें ॥४॥
एका जनार्दनीं जाहलों दास । नाहीं आस दुसर्‍याची ॥५॥

उपाधीच्या नांवें घातियेलें शून्य । आणिका दैन्यवाणें काय बोलुं ॥१॥
टाकूनिइयां संग धरियेला देव । आतां तो उपाय दुजा नाहीं ॥२॥
सर्व वैभव सत्ता जयाचें पदरीं । जालों अधिकारी आम्हीं बळें ॥३॥
एका जनादनीं तोडियेला संग । जालों आम्हीं निःसंग हरिभजनीं ॥४॥

सकळ प्रपंचाचे भान । तें तंव मृगजळासमान ॥१॥
जन्ममरणापरता । त्रिगुणातें नातळता ॥२॥
प्रपंचाची अलिप्त युक्ति । ऐसी आहे देहस्थिती ॥३॥
प्रपंची न दिसे भान । एका शरण जनार्दन ॥४॥

उघड दाखविलें देवा । नाहीं सेवा घेतली ॥१॥
ऐसी प्रेमाची माउली । जगीं व्यापक व्यापली ॥२॥
नाहीं घालीत भार कांहीं । आठव देहीं रामकृष्ण ॥३॥
एका जनार्दनीं शरण । मन माझें नेलें चोरुन ॥४॥

मनाचे माथां घातिला धोंडा । वासना कापुनी केला लांडा ॥१॥
जनीं लांडा वनीं लांडा । वासना रांडा सांडियलें ॥२॥
वासना सांडोनी जालों सांड्या । कामना कामिक म्हणती गांड्या ॥३॥
कामना सांडे विषयीं लाताडे । एका जनार्दनीं तयाची चाड ॥४॥

मनाचें तें मन ठेविलें चरणीं । कुर्वडीं करुनी जनार्दनीं ॥१॥
ध्यानाचें तें ध्यान ठेविलें चरणीं । कुर्वडीं करुनी जनार्दनीं ॥२॥
ज्ञानाचें तें ज्ञान ठेविलें चरणीं । कुर्वडीं करुनी जनार्दनीं ॥३॥
शांतीची शांती ठेविली चरणीं । कुर्वंडी करुनी जनार्दनीं ॥४॥
दयेचि ते दया ठेविली चरणीं । कुर्वंडी करुनी जनार्दनीं ॥५॥
उन्मनी समाधी ठेविली चरणीं । कुर्वंडी करुनी जनार्दनीं ॥६॥
एका जनार्दनीं देहाची कुर्वंडी । वोवाळोनी सांडी जनार्दनीं ॥७॥

एक भाव दुजा न राहो मनीं । श्रीरंगावांचुनी दुजें नाहीं ॥१॥
मनासी ते छंद आदर आवड । नामामृत चाड गोविंदाची ॥२॥
एका जनार्दनीं नाम वाचे गाऊं । आणिक न ध्याऊं दुजें कांहीं ॥३॥

अवघें देवा तुजसमान । मज नाहीं भिन्न भिन्न ॥१॥
नाम वाचे सदा गाऊं । आवदी ध्याऊं विठ्ठल ॥२॥
वारंवार संतसंग । कीर्तनरंग उल्हास ॥३॥
एक जनार्दनीं सार । विठ्ठल उच्चार करुं आम्हीं ॥४॥

भुक्ति मुक्तीचें कारण । नाहीं नाहीं आम्हां जाण ॥१॥
एक गाऊं तुमचें नाम । तेणें होय सर्व काम ॥२॥
धरलिया मूळ । सहज हातीं लागे फळ ॥३॥
बीजाची आवडी । एक जनार्दनीं गोडी ॥४॥

लौकिकापुरता नोहे हा विभाग । साधलें अव्यंग सुखसार ॥१॥
अविट विटेना बैसलें वदनीं । नाम संजीवनीं ध्यानीं मनीं ॥२॥
बहुता काळांचें ठेवणें शिवाचें । सनकसनंदनाचेंक कुळदैवत ॥३॥
एका जनार्दनीं भाग्य तें चांगलें । म्हणोनि मुखा आलें रामनाम ॥४॥

वेदाचा वेदार्थ शास्त्राचा शास्त्रार्थ । आमुचा परमार्थ वेगळाची ॥१॥
श्रुतीचें निजवाक्य पुराणींचे गुज । आमुचें आहे निज वेगळेंची ॥२॥
तत्त्वाचें परमतत्त्व महत्वासी आलें । आमुचें सोनुलें नंदाघरीं ॥३॥
एका जनार्दनीं ब्रह्माडांचा जीव । आमुचा वासुदेव विटेवरी ॥४॥

गाढवासांगती सुकाळ लाथांचा । श्रम जाणिवेचा वायां जाय ॥१॥
आम्हांसी तों एक प्रेमाचे कारण । नामाचें चिंतन विठोबाच्या ॥२॥
एका जनार्दनीं आवडी हें माझी । संतचरण पुजीं सर्वकाळ ॥३॥

दास्यत्वें चोखट । रामनामें सोपीं वाट ॥१॥
करितां लाधलें चरण । मना जाहलें समाधान ॥२॥
होतों जन्मोजन्मीं तापलों । तुमचे दरुशनें निवांत ठेलों ॥३॥
शरण एका जनार्दनीं । जनार्दन एकपणीं ॥४॥

रामकृष्णनाम । कथा करूं कीर्तन ॥१॥
हाचि आम्हां मंत्र । सोपा दिसे सर्वत्र ॥२॥
संतांचे संगती । मुखीं नामामृत तृप्ती ॥३॥
बसो कीर्तनीं सदा । माझी मति गोविंदा ॥४॥
जनार्दनाचा एक । म्हणे माझी कींव भाका ॥५॥

चरणाची सेवा आवडी करीन । कायावाचामन धरुनी जीवीं ॥१॥
यापरतें साधन न करीं तुझीं आण । हाचि परिपुराण नेम माझा ॥२॥
एका जनार्दनीं एकत्वें पाहिन । ह्रुदयीं ध्याईन जनार्दन ॥३॥

मागें बहुतांनीं मानिला विश्वास । म्हणोनि मी दास जाहलों ॥१॥
कायावाचामन विकिलें चरणीं । राहिलों धरूनि कंठीं नाम ॥२॥
एका जनार्दनीं नामाचा प्रताप । भक्त आपोआप तरताती ॥३॥

वायांविण करुं नये बोभाट । सांपडली वाट सरळ आम्हां ॥१॥
आतां नाहीं भय तत्त्वतां । ठेविला माथा चरणावरी ॥२॥
धरिल्या जन्माचें सार्थक । निवारला थोर धाक ॥३॥
गेला मागील तो शीण । तुमचें दरुशन होतांची ॥४॥
पूर्णपणें पूर्ण जाहलों । एका जनार्दनीं धालों ॥५॥

अवघा व्यापक दाविला । माझा संदेह फिटला ॥१॥
मन होतें गुंडाळलें । आपुलें चरणीं पैं ठेविलें ॥२॥
केलें देहाचें सार्थक । तुटला जन्ममरण धाक ॥३॥
नाहीं पहावया दृष्टी । अवघा जनार्दनीं सृष्टी ॥४॥
कार्यकरण हारपलें । द्वैत अवघें निरसलें ॥५॥
उडालें वैरियाचें ठाणें । आतां एकचि जहालें एकपणें ॥६॥
दुजा हेत हारपला । एका जनार्दनीं एकला ॥७॥