वाकीभ लोगो

नाटाचे अभंग

नाटाचे अभंग

अभंग १

प्रथम नमन तुज एकदंता

१. प्रथम नमन तुज एकदंता । रंगीं रसाळ वोढवीं कथा ॥ मति चौरस करीं प्रबळता । जेणें फिटे आतां अंधकार ॥१॥
तुझिये कृपेचें भरितें । आणीक काय राहिलें तेथें ॥ मारग सिद्धाच्यानि पंथें । पावविसी तेथें तूं चि एक ॥२॥
आरंभा आदि तुझे वंदन । सकळ करितां कारण ॥ देव ऋषि मुनि आदिकरुन । ग्रंथपुराण निर्माणी ॥३॥
काय वर्णू तुझी गती । एवढी कैची मज मती ॥ दिनानाथ तुज ह्मणती । करीं सत्य वचन हें चि आपुलें ॥४॥
मज वाहावतां मायेच्या पुरीं । बुडतां डोहीं भवसागरीं ॥ तुज वांचुनि कोण तारी । पाव झडकरी तुका ह्मणे ॥५॥
अभंग २

प्रथमारंभीं लंबोदर

२. प्रथमारंभीं लंबोदर । सकळ सिद्धींचा दातार ॥ चतुर्भुज फरशधर । न कळे पार वर्णितां ॥१॥
तो देव नटला गौरीबाळ । पांयीं बांधोनि घागर्‍या घोळ ॥ नारदतुंबरसहित मेळ । सुटला पळ विघ्नांसी ॥२॥
नटारंभीं थाटियला रंग । भूजा नाचवी हालवी अंग ॥ सेंदुरविलेपनें चांग । मुगुटीं नाग मिरविला ॥३॥
जया मानवती देव ऋषी मुनी । पाहातां न पुरें डोळियां धनी ॥ असुर जयाच्या चरणीं । आदी अवसानीं तो चि एक ॥४॥
सकळां सिद्धींचा दातार । जयाच्या रुपा नाहीं पार ॥ तुका ह्मणे आमुचा दातार । भवसागर तारील हा ॥५॥
अभंग ३

विठ्ठल आमचें जीवन

३. विठ्ठल आमचें जीवन । आगमनिगमाचें स्थान ॥ विठ्ठल सिद्धींचें साधन । विठ्ठल ध्यानविसावा ॥१॥
विठ्ठल कुळींचें दैवत । विठ्ठल वित्त गोत चित्त ॥ विठ्ठल पुण्य पुरुषार्थ । आवडे मात विठ्ठलाची ॥२॥
विठ्ठल विस्तारला जनीं । सप्त हीं पाताळें भरुनी ॥ विठ्ठल व्यापक त्रिभुवनीं । विठ्ठल मुनिमानसीं ॥३॥
विठ्ठल जीवाचा जिव्हाळा । विठ्ठल कृपेचा कोहळा । विठ्ठल प्रेमाचा पुतळा । लावियेले चाळा विश्व विठ्ठलें ॥४॥
विठ्ठल बाप माय चुलता । विठ्ठल भगिनी आणि भ्राता ॥ विठ्ठलेंविण चाड नाहीं गोता । तुका ह्मणे आतां नाहीं दुसरें ॥५॥
अभंग ४

बर्वा झाला वेवसाव

४. बर्वा झाला वेवसाव । पावलों चिंतिला चि ठाव ॥ दृढ पायीं राहिला भाव । पावला जीव विश्रांती ॥१॥
बरवा फळला शकुन । अवघा निवारिला सिण ॥ तुमचें झालिया दरुषण । जन्ममरण नाहीं आतां ॥२॥
बरवें झालें आलों या ठाया । होतें संचित ठायींचा पाया । देहभाव पालटली काया । पडली छाया ब्रह्मींची ॥३॥
जोडिलें न सरे हे धन । अविनाश आनंदघन ॥ अमृतमूर्ति मधुसूदन । सम चरण देखियेले ॥४॥
जुनाट जुगादिचें नाणें । बहुता काळाचें ठेवणें ॥ लोपलें होतें पारिखेपणें । ठावचळण चुकविला ॥५॥
आतां या जीवाचीया साठीं । न सुटे पडलिया मिठी ॥ तुका ह्मणे सिणलों जगजेठी । न लवीं दिठी दुसर्‍याची ॥६॥
अभंग ५

मी तंव अनाथ अपराधी

५. मी तंव अनाथ अपराधी । कर्महिन मतिमंदबुद्धी । तुज म्यां पाठविलें नाहीं कधीं । वाचे कृपानिधी मायबापा ॥१॥
नाहीं ऐकिलें गाइलें गीत । धरिली लाज सांडिलें हित । नावडे पुराण बैसले संत । केली बहुत परनिंदा ॥२॥
केला करविला नाहीं उपकार । नाहीं दया आली पीडितां पर ॥ करुं नये तो केला व्यापार । वाहिला भार कुटुंबाचा ॥३॥
नाहीं केलें तीर्थाचें भ्रमण । पाळिला पिंड करचरण ॥ नाही संतसेवा घडलें दान । पूजावलोकन मूर्तीचें ॥४॥
असंगसंग घडले अन्याय । बहुत अधर्म उपाय ॥ न कळे हित करावें तें । काय नये बोलूं आठवूं तें ॥५॥
आप आपण्या घातकर । शत्रु झालों मी दावेदार ॥ तूं तंव कृपेचा सागर । उतरीं पार तुका ह्मणे ॥६॥
अभंग ६

आतां पावेन सकळ सुखें

६. आतां पावेन सकळ सुखें । खादलें कदा तें नखें ॥ अवघें सरलें पारिखें । सकळ देखें माहियरें ॥१॥
जवळी विठ्ठल रखुमाई । बहिणी बंधु बाप आई ॥ सकळ गोताची च साई । पारिखें काई ऐसे नेणिजे ॥२॥
जगदाकारीं झाली सत्ता । वारोनि गेली पराधीनता ॥ अवघे आपुलेचि आतां । लाज आणि चिंता दुर्‍हावली ॥३॥
वावरे इच्छा वसे घरीं । आपुले सत्तेचे माहेरीं ॥ करवी तैसें आपण करी । भीड न धरी चुकल्याची ॥४॥
सोसिला होता सासुरवास । बहुतांचा बहुत दिवस ॥ बहु कामें पुरविला सोस । आतां उदास आपुल्यातें ॥५॥
करिती कवतुक लाडें । जम बोलविती कोडें ॥ मायबाप उत्तरें गोडें । बोले बोबडें पुढें तुका ॥६॥
अभंग ७

सर्वसुखाचिया आशा जन्म गेला

७. सर्वसुखाचिया आशा जन्म गेला । क्षण मुक्ती यत्न नाहीं केला ॥ हिंडतां दिशा सीण पावला । मायावेष्टिला जीव माझा ॥१॥
माझें स्वहित नेणती कोणी । कांहीं न करितां मजवांचुनी ॥ सज्जन तंव सुखमांडणी । नेणती कोणी आदि अंत ॥२॥
काय सांगों गर्भीची यातना । मज भोगितां नारायणा ॥ मांस मळ मूत्र जाणा । तुज क्षणक्षणा ध्यात असें ॥३॥
मज चालतां प्रयाणकाळीं । असतां न दिसती जवळी ॥ मृत्तिके मृत्तिका कवळी । एकले मेळीं संचिताचे ॥४॥
आतां मज ऐसें करी गा देवा । कांहीं घडे तुझी चरणसेवा ॥ तुका विनवीतसे केशवा । चालवीं दावा संसारें ॥५॥
अभंग ८

अगा ए सावळ्या सगुणा

८. अगा ए सावळ्या सगुणा । गुणनिधिनाम नारायणा ॥ आमची परिसा विज्ञापना । सांभाळीं दीना आपुलिया ॥१॥
बहु या उदराचे कष्ट । आह्मांसि केलें कर्मभ्रष्ट ॥ तुमची चुकविली वाट । करीं वटवट या निमित्यें ॥२॥
झालों पांगिला जनासी । संसाराची आंदणी दासी ॥ न कळे कधीं सोडविसी । दृढपाशीं बहु बांधलों ॥३॥
येथें तों नये आठव कांहीं । विसांवा तो क्षण एक नाहीं ॥ पडिलों आणिके प्रवाहीं । हित तों कांहीं न दिसे चि ना ॥४॥
जीवित्व वेंचिलें वियोगें । हिंडतां प्रवास वाउगें ॥ कांहीं व्याधि पीडा रोगें । केलिया भोगें तडातोडी ॥५॥
माझा मींच झालों शत्रु । कैचा पुत्र दारा कैचा मित्रु ॥ कासया घातला पसरु । अहो जगद्गुरु तुका ह्मणे ॥६॥
अभंग ९

आतां मज धरवावी शुद्धी

९. आतां मज धरवावी शुद्धी । येथुनी परतवावी बुद्धि ॥ घ्यावें सोडवुनि कृपानिधी । सांपडलों संधीं काळचक्रीं ॥१॥
करिसील तरि नव्हे काई । राईचा डोंगर पर्वत राई ॥ आपुले करुणेची खाई । करीं वो आई मजवरी ॥२॥
मागील काळ अज्ञानपणें । सरला स्वभावें त्या गुणें ॥ नेणें आयुष्य झालें उणें । पुढील पेणें अंतरलें ॥३॥
आतां मज वाटतसे भय । दिवसेंदिवस चालत जाय ॥ येथें म्यां येउनि केलें काय । नाहीं तुझे पाय आठविले ॥४॥
करुनि अपराध क्षमा । होतील केले पुरुषोत्तमा ॥ आपुले नामीं घ्यावा प्रेमा । सोडवीं भ्रमापासुनियां ॥५॥
हृदय वसो तुमच्या गुणीं । ठाव हा पायांपें चरणीं ॥ करुं हा रस सेवन वाणी । फिटे तों धणी तुका ह्मणे ॥६॥
अभंग १०

जेणें हा जीव दिला दान

१०. जेणें हा जीव दिला दान । तयाचें करीन चिंतन ॥ जगजीवन नारायण । गाईन गुण तयाचे ॥१॥
जो या उभा भीवरेच्या तिरीं । कट धरुनियां करीं ॥ पाउलें सम चि साजिरीं । अंतरीं धरोनि राहेन ॥२॥
जो या असुरांचा काळ । भक्तजनप्रतिपाळ ॥ खेळे हीं लाघवें सकळ । तयाच्या भाळ पायांवरी ॥३॥
जो या गोपाळांच्या मेळीं । खेळु खेळे वनमाळी ॥ रसातळा नेला बळी । राहे पाताळीं स्वामी माझा ॥४॥
जो हा लावण्यपुतळा । जयाचे अंगीं सकळ कळा ॥ जयाचे गळां वैजयंतीमाळा । तया वेळोवेळां दंडवत ॥५॥
जयाचें नाम पाप नासी लक्ष्मी ऐसी जयाची दासी ॥ तो हा तेज:पुंजरासी । सर्वभावें त्यांसी तुका शरण ॥६॥
अभंग ११

काय मी उद्धार पावेन

११. काय मी उद्धार पावेन । काय कृपा करील नारायण ॥ ऐसें तुह्मी सांगा संतजन । करा समाधान चित्त माझें ॥१॥
काय हें खंडईल कर्म । पारुषतील धर्माधर्म ॥ कासयानें तें कळे वर्म । ह्मणउनी श्रम वाटतसे ॥२॥
काय हो स्थिर राहेल बुद्धी । कांहीं अरिष्ट न येल मधीं ॥ धरिली जाईल ते शुद्धी । शेवट कधीं तो मज न कळे ॥३॥
काय ऐसें पुण्य होईल गांठीं । घालीन पायीं देवाचे मिठी ॥ मज तो कुरवाळील जगजेठी । दाटइन कंठीं सद्गदित ॥४॥
काय हे निवतील डोळे । सुख तें देखोनि सोहळे ॥ संचित कैसें तें न कळे । होतील डोहळे वासनेसी ॥५॥
ऐसी चिंता करीं सदा सर्वकाळ । रात्रिदिवस हे चि तळमळ । तुका ह्मणे नाहीं आपुलें बळ । जेणें फळ पावें निश्चयेंसी ॥६॥
अभंग १२

तूंचि अनाथाचा दाता

१२. तूंचि अनाथाचा दाता । दु:ख मोह नासावया चिंता । शरण आलों तुज आतां । तारी कृपावंता मायबापा ॥१॥
संतसंगति देई चरणसेवा । जेणें तुझा विसर न पडावा ॥ हा च भाव माझिया जीवा । पुरवीं देवा मनोरथ ॥२॥
मज भाव प्रेम देई कीर्ती । गुण नाम वर्णावया स्तुती । विघ्नां सोडवूनि हातीं ॥ विनंती माझी परिसावी हे ॥३॥
आणीक कांहीं नाहीं मागणें । सुखसंपत्तिराज्यचाड धन । सांकडें न पडे तुज जेणें । दुजें भक्तिविण मायबापा ॥४॥
जोडोनियां कर पायीं ठेवीं माथा । तुका विनवी पंढरिनाथा । रंगीं वोढवावी रंगकथा । पुरवी व्यथा मायबापा ॥५॥
अभंग १३

सेंदरीं हें देवी दैवतें

१३. सेंदरीं हें देवी दैवतें । कोण तीं पुजी भुतेंकेतें ॥ आपुल्या पोटा जीं रडतें । मागती शितें अवदान ॥१॥
आपुले इच्छे आणिकां पीडि । काय तें देईल बराडी ॥ कळों ही आली तयाची जोडी । अल्प रोकडी बुद्धि अधरा ॥२॥
दासीचा पाहुनरउखतें । धणी देईल आपुल्या हातें ॥ करूणाभाषणउचितें । हें तों रितें सतंत शक्तिहीन ॥३॥
काय तें थिल्लरीचें पाणी । ओठ न भिजे न फिटे धणी ॥ सीण तरी आदीं आवसानीं । क्षोभे पुरश्चरणीं दिलें फळ ॥४॥
विलेपनें बुजविती तोड । भार खोल वाहाती उदंड । करविती आपणयां दंड । ऐसियास भांड ह्मणे देव तो ॥५॥
तैसा नव्हे नारायण । जगव्यापक जनार्दन ॥ तुका ह्मणे त्याचें करा चिंतन । वंदूं चरण येती सकळें ॥६॥
अभंग १४

विषयओढीं भुलले जीव

१४. विषयओढीं भुलले जीव । आतां यांची कोण करील कींव ॥ नुपजे नारायणीं भाव । पावोनि ठाव नरदेह ॥१॥
कोण सुख धरोनि संसारीं । पडोनि काळाचे आहारीं ॥ माप या लागलें शरीरीं । झालियावरी सळे ओढिती ॥२॥
बापुडीं होतील सेवटीं । आयुष्यासवें झालिया तुटी ॥ भोगिले मागें पुढें ही कोटी । होईल भेटी जन्मासी ॥३॥
जंतिली घाणां बांधोनि डोळे । मागें जोडी आर तेणेंही पोळे ॥ चालिलों किती तें न कळे । दु:खे होरबळे भूकतान ॥४॥
एवढें जयाचें निमित्त । प्रारब्ध क्रियमाण संचित ॥ तें हें देह मानुनि अनित्य । न करिती नित्य नामस्मरण ॥५॥
तुका ह्मणे न वेचतां मोल । तो हा यासि महाग विठ्ठल ॥ वेचितां फुकाचे चि बोल । केवढें खोल अभागिया ॥६॥
अभंग १५

आले हो संसारा तुह्मी एक करा

१५. आले हो संसारा तुह्मी एक करा । मुक्तिमारग हळूचि धरा ॥ काळदंड कुंभयातना थोरा । कां रे अघोरा दचकसी ना ॥१॥
नाहीं त्या यमासि करुणा । बाहेर काढितां कुडी प्राणा ॥ ओढाळ सांपडे जैं धान्या । चोर यातना धरिजेतां ॥२॥
नाहीं दिलें पावेल कैसा । चालतां पंथ तेणें वळसा ॥ नसेल ठाउकें ऐकतो कैसा । नेती बंद जैसा धरोनियां ॥३॥
क्षण एक नागीवा पायीं । न चलवे तया करितां कांहीं ॥ ओढिती कांटवणा सोई । अग्निस्तंभीं बाही कवटाळविती ॥४॥
देखोनि अंगें कांपती । तये नदीमाजी चालविती ॥ लागे ठाव न लगे बुडविती । वरि मारिती यमदंड ॥५॥
तानभूक न साहावे वेळ । तो राखिती कितीएक काळ ॥ पिंड पाळूनि कैसा सीतळ । तो तप्तभूमि ज्वाळ लोळविती ॥६॥
ह्मणउनी करा कांहीं सायास । व्हावेल तर व्हा रे उदास ॥ करवेल तर करा नामघोष । सेवा भक्तिरस तुका ह्मणे ॥७॥
अभंग १६

न बोलती तें ही कळलें देवा

१६. न बोलती तें ही कळलें देवा । लाजसी आपुलिया नांवा ॥ तुज मी नाहीं घालीत गोवा । भीड केशवा कासयाची ॥१॥
उतरी आपुला हा पार । मजशीं बोलोनि उत्तर ॥ माझा तुज नव्हे अंगीकार । मग विचार करीन मी ॥२॥
दात्या आणि मागत्यासी । धर्मनीति तरी बोलिली ऐसी ॥ यथाशक्ति टाकेल तैसी । बाधी दोघांसी विन्मुखता ॥३॥
ह्मणोनि करितों मी आस । तुझिया वचनाची वास ॥ धीर हा करुनि सायास ॥ न वजें येथून वचन ॥ हाचि माझा
नेम सत्य जाण । आहे नाहीं ह्मण तुका ह्मणे ॥५॥
अभंग १७

आतां मी न पडें सायासीं

१७. आतां मी न पडें सायासीं । संसारदु:खाचिये पाशीं ॥ शरण रिघेन संतांसी । ठाव पायांपाशीं मागेन त्यां ॥१॥
न कळे संचित होतें काय । कोण्या पुण्यें तुझे लाधले पाय ॥ आतां मज न विसंबें माय । मोकलुनि धाय विनवितसें ॥२॥
बहुत जाचलों संसारें । मोहमायाजाळाच्या विखारें ॥ त्रिगुण येतील लहरें । तेणें दु:खें थोरें आक्रंदलों ॥३॥
आणीक दु:खें सांगों मी किती । सकळ संसारस्थिती ॥ न साहे पाषाण फुटती । भय चित्तीं कांप भरलासे ॥४॥
आतां मज न साहवे सर्वथा । संसार गंधीची हे वार्ता ॥ झालों वेडा असोनि जाणता । पावें अनंता तुका ह्मणे ॥५॥
अभंग १८

आतां तुज कळेल तें करीं

१८. आतां तुज कळेल तें करीं । तारिसी तरि तारीं मारीं ॥ जवळीं अथवा दुरी धरीं । घालीं संसारीं अथवा नको ॥१॥
शरण आलों नेणतपणें । भाव आणि भक्ति कांहीं च नेणें ॥ मतिमंद सर्वज्ञानें । बहु रंक उणे रंकाहुनी ॥२॥
मन स्थिर नाहीं माझिये हातीं । इंद्रियें धांवतां नावरती ॥ सकळ खुंटलिया युक्ती । शांति निवृत्ति जवळी नाहीं ॥३॥
सकळ निवेदिला भाव । तुझिये पायीं ठेविला जीव ॥ आतां करीं कळे तो उपाव । तूंचि सर्व ठाव माझा देवा ॥४॥
राहिलो धरुनि विश्वास । आधार नेटी तुझी कास ॥ आणिक नेणें मी सायास । तुका ह्मणे यास तुझें उचित ॥५॥
अभंग १९

देवा तूं कृपाकरुणासिंधु

१९. देवा तूं कृपाकरुणासिंधु । होशी मायबाप आमचा बंधु ॥ जीवनसिद्धी साधनसिंधु । तोडसी भवबंधु काळपाश ॥१॥
शरणागता वज्रपंजर । अभयदाना तूं उदार ॥ सकळां देवा तूं अगोचर । होसी अविकार अविनाश ॥२॥
भागलीं स्तुति करितां फार । तेथें मी काय तें गव्हार ॥ जाणावया तुझा हा विचार । नको अंतर देऊं आतां ॥३॥
नेणें भाव परि ह्मणवीं तुझा । नेणें भक्ति परि करितों पूजा ॥ आपुल्या नामाचिया काजा । तुज केशीराजा लागे धांवणें ॥४॥
तुझिया बळें पंढरीनाथा । झालों निर्भर तुटली व्यथा ॥ घातला भार तुझिया माथां । न भी सर्वथा तुका ह्मणे ॥५॥
अभंग २०

कोण सुख धरोनि संसारीं

२०. कोण सुख धरोनि संसारीं । राहों सांग मज बा हरी ॥ अवघ्या नाशिवंता परी । थिता दुरी अंतरसी ॥१॥
प्रथम केला गर्भी वास । काय ते सांगावे सायास ॥ दु:ख भोगिलें नव ही मास । आलों जन्मास येथवरी ॥२॥
बाळपण गेलें नेणतां । तारुण्यदशे विषयव्यथा ॥ वृद्धपणीं प्रवर्तली चिंता । मरें मागुता जन्म धरीं ॥३॥
क्षण एक तो ही नाहीं विसावा । लक्ष चौर्‍याशीं घेतल्या धांवा ॥ भोवंडिती पाठी लागल्या हांवा । लागो आगी नांवा माझ्या मीपणा ॥४॥
आतां पुरे ऐसी भरोवरी रंक होऊनि राहेन द्वारीं ॥ तुझा दास मी दीन कामारी । तुका ह्मणे करीं कृपा आतां ॥५॥
अभंग २१

सुख या संतसमागमें

२१. सुख या संतसमागमें । नित्य दुनावे तुझिया नामें ॥ दहन होती सकळ कर्मे । सर्वकाळ प्रेमें डुलतसों ॥१॥
ह्मणोनि नाहीं कांही चिंता । तूं चि आमुचा मातापिता ॥ बहिणी बंधु आणि चुलता । आणिकां गोगां सर्वांठायीं ॥२॥
ऐसा हा कळला निर्धार । माझा तुज न पडे विसर ॥ अससी देऊनियां धीर । बाह्य अभ्यंतर मजजवळ ॥३॥
दु:ख तें कैसें नये स्वप्नासी । भुक्तिमुक्ति झाल्या कामारी दासी ॥ त्यांचें वर्म तूं आह्मांपाशीं । सुखें राहिलासी प्रेमाचिया ॥४॥
जेथें तुझ्या कीर्तनाचा घोष । जळती पापें पळती दोष ॥ काय तें उणें आह्मां आनंदास । सेवूं ब्रम्हरस तुका म्हणे ॥५॥
अभंग २२

देवा तूं आमचा कृपाळ

२२. देवा तूं आमचा कृपाळ । भक्तिप्रतिपाळ दीनवत्सल ॥ माय तूं माउली स्नेहाळ । भार सकळ चालविसी ॥१॥
तुज लागली सकळ चिंता । राखणें लागे वांकडें जातां ॥ पुढती निरविसी संतां । नव्हे विसंबतां धीर तुज ॥२॥
आह्मां भय चिंता नाहीं धाक । जन्म मरण कांहीं एक ॥ झाला इहलोकीं परलोक । आलें सकळैक वैकुंठ ॥३॥
न कळे दिवस कीं राती । अखंड लागलीसे ज्योती ॥ आनंदलहरीची गती । वर्णू कीर्ती तया सुखा ॥४॥
तुझिया नामाचीं भूषणें । तोंये मज लेवविलीं लेणें ॥ तुका ह्मणे तुझियान गुणें । काय तें उणें एक आह्मां ॥५॥
अभंग २३

न पवे सन्निध वाटते चिंता

२३. न पवे सन्निध वाटते चिंता । वरिया बहुतांची सत्ता ॥ नुगवे पडत जातो गुंता । कर्मा बळिवंता सांपडलों ॥१॥
बहु भार पडियेला शिरीं । मी हें माझें मजवरी ॥ उघडया नागविलों चोरीं । घरिच्याघरीं जाण जाणतां ॥२॥
तुज मागणें इतुलें आतां । मज या निरवावें संतां ॥ झाला कंठस्फोट आळवितां । उदास आतां न करावें ॥३॥
अति हा निकट समय । मग म्यां करावें तें काय ॥ दिवस गेलिया ठाकईल छाय । उरईल हाय रातिकाळीं ॥४॥
होईल संचिताची सत्ता । अंगा येईल पराधीनता ॥ ठाव तो न दिसे लपतां । बहुत चिंता प्रवर्तली ॥५॥
ऐसी या संकटाची संधी । धांव घालावी कृपानिधी ॥ तुका ह्मणे माझी बळबुधी । सकळ सिद्धी पाय तुझे ॥६॥
अभंग २४

आतां धर्माधर्मी कांहीं उचित

२४. आतां धर्माधर्मी कांहीं उचित । माझें विचारावें हित ॥ तुज मी ठाउका पतित । शरणागत परि झालों ॥१॥
येथें राया रंका एकी सरी । नाहीं भिन्नाभिन्न तुमच्या घरीं ॥ पावलों पाय भलत्या परी । मग बाहेरी न घालावें ॥२॥
ऐसें हें चालत आलें मागें । नाहीं मी बोलत वाउगें ॥ आपुलिया पडिल्या प्रसंगें । कीर्ति हे जगें वाणिजेते ॥३॥
घालोनियांझ माथां बैसलों भार । सांडिला लौकिक वेव्हार । आधीं हे विचारिली थार । अविनाश पर पद ऐसें ॥४॥
येथें एक वर्म पाहिजे धीर । परि म्यां लेखिलें असार ॥ देह हें नाशवंत जाणार । धरिलें सार नाम तुझें ॥५॥
केली आराणुक सकळां हातीं । धरावें धरिलें तें चित्तीं ॥ तुका ह्मणे सांगितलें संतीं । देई अंतीं ठाव मज देवा ॥६॥
अभंग २५

बरवें झालें आलों जन्मासी

२५. बरवें झालें आलों जन्मासी । जोड जोडिली मनुष्य देहा ऐसी ॥ महा लाभाची उत्तम रासी । जेणें सुखासी पात्र होईजे ॥१॥
दिलीं इंद्रियें हात पाय कान । डोळे मुख बोलावया वचन ॥ जेणें तूं जोडसी नारायण । नासे जीवपण भवरोग ॥२॥
तिळेंतीळ पुण्य सांचा पडे । तरि हें बहुतां जन्मीं जोडे ॥ नाम तुझें वाचेसी आतुडे । समागम घडे संतांचा ॥३॥
ऐसिये पावविलो ठायीं । आतां मी काई होऊं उतराई ॥ येवढा जीव ठेवीन पायीं । तूं माझे आई पांडुरंगे ॥४॥
फेडियेला डोळियांचा कवळ । धुतला गुणदोषांचा मळ ॥ लावूनि स्तनी केलों सीतळ । निजविलों बाळ निजस्थानीं ॥५॥
नाहीं या आनंदासी जोडा । सांगतां गोष्टी लागती गोडा ॥ आला आकारा आमुच्या चाडा । तुका ह्मणे भिडा भक्तीचिया ॥६॥
अभंग २६

अल्प भाव अल्प मती

२६. अल्प भाव अल्प मती । अल्प आयुष्य नाहीं हातीं ॥ अपराधाची वोळिलों मूर्ती । अहो वेदमूर्ती परियेसा ॥१॥
किती दोषा देऊं परिहार । गुणदोषें मळिलें अंतर ॥ आदि वर्तमान भविष्याकार । गेला अंतपार ऐसें नाहीं ॥२॥
विविध कर्म चौर्‍यायशी फेरा । त्रिविध भोग या शरीरा ॥ कर्मकठोर पांजरा । जन्मजरामरणसांटवण ॥३॥
जीवा नाहीं कुडीचें लाहातें । ये भिन्न पंच भूतें ॥ रचतें खचतें संचितें । असार रितें फलकट ॥४॥
पुत्र पन्ती सहोदर । मायबाप गोताचा पसर ॥ मिळतां काष्ठें लोटतां पूर । आदळी दूर होती खळाळीं ॥५॥
ह्मणोनि नासावें अज्ञान । इतुलें करीं कृपादान ॥ कृपाळु तूं जनार्दन । धरुनि चरण तुका विनवी ॥६॥
अभंग २७

ऐसी हे गर्जवूं वैखरी

२७. ऐसी हे गर्जवूं वैखरी । केशव मुकुंद मुरारी ॥ राम कृष्ण नामें वरी । हरी हरी दोष सकळ ॥१॥
जनार्दना जगजीवना । विराटस्वरुपा वामना ॥ महदादि मधुसूदना ॥ सकळमुगुटमणि शूरा । अहो दातारा जगदानिया ॥३॥
मदनमूर्ती मनमोहना । गोपाळगोपिकारमणा ॥ नटनाटयकौशल्य कान्हा । अहो संपन्ना सर्वगुणें ॥४॥
गुणवंता आणि निर्गुणा । सर्वसाक्षी आणि सर्व जाणा ॥ करोनि अकर्ता आपणा । नेदी अभिमाना आतळों ॥५॥
कासयानें घडे याची सेवा । काय एक समर्पावें या देवा । वश्य तो नव्हे वांचुनि भावा । पाय जीवावेगळे न करी तुका ॥६॥
अभंग २८

होतों तें चितीत मानसीं

२८. होतों तें चितीत मानसीं । नवस फळले नवसीं ॥ जोडिते नारायणा ऐसी । अविट ज्यासी नाश नाहीं ॥१॥
धरिले जीवीं न सोडीं पाय । आलें या जीवित्वाचें काय ॥ कैं हे पाविजेती ठाय । लाविली सोय संचितानें ॥२॥
मज तों पडियेली होती भुली । चित्ताची अपसव्य चाली ॥ होती मृगजळें गोवी केली । दृष्टी उघडली बरें झालें ॥३॥
आतां हा सिद्धि पावो भाव । मध्यें चांचल्यें न व्हावा जीव ॥ ऐसी तुह्मां भाकीतसे कींव । कृपाळूवा जगदानिया ॥४॥
कळों येते आपुले बुद्धी । ऐसें तों न घडतें कधीं ॥ केवढे आघात ते मधीं । लज्जा रिद्धी उभी आड ठाके ॥५॥
कृपा या केली संतजनीं । माझी अळंकारिली वाणी ॥ प्रीति हे लाविली कीर्तनीं । तुका चरणीं लोळतसे ॥६॥
अभंग २९

तुझिया पार नाहीं गुणां

२९. तुझिया पार नाहीं गुणां । माझी अल्प मति नारायणा ॥
भवतारका जी सुजाणा । एक विज्ञापना पायांपाशीं ॥१॥
काय जाणावें म्याम दीनें । तुझिये भक्तींची लक्षणें ॥
धड तें तोंड धोऊं नेणें । परि चिंतनें काळ सारीं ॥२॥
न लवीं आणीक कांहीं पिसें । माझिया मना वांयां जाय ऐसें ॥
चालवी आपल्या प्रकाशें । हातीं सरिसें धरोनियां ॥३॥
तुज समर्पिली काया । जीवेंभावें पंढरीराया ॥
सांभाळीं समविषम डाया । करीं छाया कृपेची ॥४॥
चतुर तरीं चतुरां राव । जाणता तरीं जीवांचा जीव ॥
न्यून तो कोण एक ठाव । आरुप भाव परि माझा ॥५॥
होतें तें माझें भांडवल । पायांपें निवेदिले बोल ॥
आदरा ऐसें पाविजे मोल । तुका ह्मणे साच फोल तूं जाणसी ॥६॥
अभंग ३०

कां हो माझा मानियेला भार

३०. कां हो माझा मानियेला भार । ऐसा दिसतसे फार ॥
अनंत पावविलीं उद्धार । नव्हे चि थार मज शेवटीं ॥१॥
पाप बळिवंत गाढें । तुज ही राहों सकतें पुढें ॥
मागील कांहीं राहिलें ओढें । नवल कोडें देखियेलें ॥२॥
काय मानिती संतजन । तुमचें हीनत्ववचन ॥
कीं वृद्ध झाला नारायण । न चले पण आधील तो ॥३॥
आतां न करावी चोरी । बहुत न धरावें दुरी ॥
पडदा काय घरच्याघरीं । धरिलें दुरी तेव्हां धरिलें ॥४॥
नको चाळवूं अनंता । कासया होतोसी नेणता ॥
काय तूं नाहीं धरीत सत्ता । तुका ह्मणे आतां होई प्रगट ॥५॥
अभंग ३१

मत ते हांसतील संत

३१. मत ते हांसतील संत । जीहीं देखिलेती मूर्तिमंत ॥
ह्मणोनी उद्वेगलें चित्त । आहा च भक्त ऐसा दिसें ॥१॥
ध्यानीं म्या वर्णावेती कैसे । पुढें एकीं स्तुति केली असे ॥
तेथूनि जीव निघत नसे । ऐसिये आसे लागलोंसें ॥२॥
कासया पाडिला जी धडा । उगा चि वेडा आणि वांकडा ॥
आह्मां लेकरांसि पीडा । एक मागें जोडा दुसर्‍याचा ॥३॥
सांगा कोणाचा अन्याय । ऐसें मी धरीतसें पाय ॥
तूं तंव सम चि सकळां माय । काय अन्याय एक माझा ॥४॥
नये हा जरी कारणा । तरीं कां व्यालेती नारायणा ॥
वचन द्यावें जी वचना । मज अज्ञाना समजावीं ॥
बहुत दिवस केला बोभाट । पाहतां श्रमलों ते वाट ॥
तुका ह्मणे विस्तारलें ताट । काय वीट आला नेणों स्वामी ॥६॥
अभंग ३२

बरें झालें आजिवरी

३२. बरें झालें आजिवरी । नाहीं पडिलों मृत्याचे आहारीं ॥
वांचोन आलों एथवरी । उरलें तें हरी तुह्मां समर्पण ॥१॥
दिला या काळें अवकाश । नाहीं पावलें आयुष्य नाश ॥
कार्या कारण उरलें शेष । गेलें तें भूस जावो परतें ॥२॥
बुडणें खोटें पावतां थडी । स्वप्नीं झाली ओढाओढी ॥
नासली जागृतीची घडी । साच जोडी शेवटीं गोड घास ॥३॥
तुह्मासि पावविली हाक । तेणें निरसला धाक ॥
तुमचें भातें हें कवतुक । जे शरणागत लोक रक्षावे ॥४॥
रवीच्या नावें निशीचा नाश । उदय होतां चि प्रकाश ॥
आतां कैचा आह्मां दोष । तूं जगदीश कैवारी ॥५॥
आतां जळो देह सुख दंभ मान । न करीं याचें साधन ॥
तूं जगदादि नारायण । आलों शरण तुका ह्मणे ॥६॥
अभंग ३३

आतां माझा नेणो परतों भाव

३३. आतां माझा नेणो परतों भाव । विसावोनि पायीं ठेविला जीव ॥
सकळां लाभांचा हा ठाव । ऐसा वाव झाला चित्ताठायीं ॥१॥
भांडवल गांठी तरि विश्वास । झालों तों झालों निश्चय दास ॥
न पाहे मागील ते वास । पुढती सोस सेवेचाची ॥२॥
आहे तें निवेदिलें सर्व । मी हें माझें मोडियला गर्व ॥
अकाळीं काळ अवघें पर्व । झाला भरवंसा कृपेला भाचा ॥३॥
वेव्हारीं वेव्हारा अनंत । नाहीं यावांचुनी जाणत ॥
तरी हें समाधान चित्त । लाभहानी नाहीं येत अंतरा ॥४॥
करुनि नातळों संसारा । अंग भिन्न राखिला पसारा ॥
कळवळा तो जीवनीं खरा । बीजाचा थारा दुरी आघात ॥५॥
बहु मतापासुनि निराळा । होऊनि राहिलों सोंवळा ॥
बैसल्या रुपाचा कळवळा । तुका ह्मणे डोळां लेईलों तें ॥६॥
अभंग ३४

तुळसीमाळा घालुनी कंठीं

३४. तुळसीमाळा घालुनी कंठीं । उभा विटेवरी जगजेठी ॥
अवलोकोनि पुंडलीका दृष्टी । असे भीमातटीं पंढरीराय ॥१॥
भुक्तिमुक्ति जयाच्या कामारी । रिद्धिसिद्धि वोळगती द्वारीं ॥
सुदर्शन घरटीं करी । काळ कांपे दुरी धाकें तया ॥२॥
जगज्जननी असे वाम भागीं । भीमकी शोभली अर्धांगीं ॥
जैसी विद्युल्लता झमकें मेघीं । दरुषणें भंगी महा दोष ॥३॥
सुखसागर परमानंदु । गोपीगोपाळां गोधनां छंदु ॥
पक्षिश्वापदां जयाचा वेधु । वाहे गोविंदु पांवा छंदें ॥४॥
मुखमंडित चतुर्भुजा । मनमोहन गरुडध्वजा ॥
तुका ह्मणे स्वामी माझा । पावे भक्तिकाजा लवलाहीं ॥५॥
अभंग ३५

हातींचें न संडावें देवें

३५. हातींचें न संडावें देवें । शरण आलों जीवें भावें ॥
आपुले ऐसें ह्मणावें । करितों जीवें निंबलोण ॥१॥
बैसतां संतांचें पंगती । कळों आलें कमळापती ॥
आपुलीं कोणी च नव्हती । निश्चय चित्तीं दृढ झाला ॥२॥
येती येती तुझिया भजना आड । दाविती प्रपंचाचें कोड ॥
कनिष्ठीं रुचि ठेऊनि गोड । देखत नाड कळतसे ॥३॥
मरती मेलीं नेणों किती । तो चि लाभ तयाचे संगती ॥
म्हणोनि येतों काकुलति । धीर तो चित्तीं दृढ द्यावा ॥४॥
सुखें निंदोत हे जन । न करीं तयांशीं वचन ॥
आदिपिता तूं नारायण । जोडी चरण तुमचे ते ॥५॥
आपलें आपण न करुं हित । करुं हें प्रमाण संचित ॥
तरी मी नष्ट चि पतित । तुका ह्मणे मज संत हांसती ॥५॥
अभंग ३६

बरवें झालें लागलों कारणीं

३६. बरवें झालें लागलों कारणीं । तुमचे राहिलों चरणीं ॥
फेडीन संतसंगती धणी । गर्जइल गुणीं वैखरी ॥१॥
न वंचे शरीर सेवेसी । काया वाचा आणि मनेसीं ॥
झालों संताची अंदणी दासी । केला याविशीं निर्धार ॥२॥
जीवनीं राखिला जिव्हाळा । झालों मी मजसीं निराळा ॥
पंचभूतांचा पुतळा । सहज लीळा वर्ततसे ॥३॥
जयाचें जया होईल ठावें । लाहो या साधियेला भावें ॥
ऐसें होतें राखियलें जीवें । येथूनि देवें भोवहुनी ॥४॥
आस निरसली ये खेपे । अवघे पंथ झाले सोपे ॥
तुमचे दीनबंधु कृपें । दुसरें कांपे सत्ताधाकें ॥५॥
अंकिले पणें आनंदरुप । आतळों नये पुण्यपाप ॥
सारुनि ठेविले संकल्प । तुका ह्मणे आपे आप एकाएकीं ॥६॥
अभंग ३७

अवघ्या दशा येणें साधती

३७. अवघ्या दशा येणें साधती । मुख्य उपासना सगुणभक्ति ॥
प्रगटे त्दृदयींची मूर्ति । भावशुद्धि जाणोनियां ॥१॥
बीज आणि फळ हरीचें नाम । सकळ पुण्य सकळ धर्म ॥
सकळां कळाचें हें वर्म । निवारी श्रम सकळ ही ॥२॥
जेथें कीर्तन हें नामघोष । करिती निर्लज्ज हरीचे दास ॥
सकळ वोथंबले रस । तुटती पाश भवबंधाचे ॥३॥
येती अंगा वसतीं लक्षणें । अंतरीं देवें धरिलें ठाणें ॥
आपण चि येती तयाचे गुण । जाणें येणें खुंटे वस्तीचें ॥४॥
न लगे सांडावा आश्रम । उपजले कुळींचे धर्म ॥
आणीक न करावे श्रम । एक पुरे नाम विठोबाचें ॥५॥
वेदपुरुष नारायण । योगियांचें ब्रह्म शून्य ॥
मुक्ता आत्मा परिपूर्ण । तुका ह्मणे सगुण भोळ्या आम्हां ॥६॥
अभंग ३८

श्रीअनंता मधुसूदना पद्मनाभा नारायणा

३८. श्रीअनंता मधुसूदना पद्मनाभा नारायणा ॥
जगव्यापका जनार्दना । आनंदघना अविनाशा ॥१॥
सकळदेवा । कृपाळुवा जी केशवा ॥
महामहानुभवा । सदाशिवा सहजरुपा ॥
चक्रधरा विश्वंभरा । गरुडध्वजा करुणाकरा ॥
सहस्त्रपादा सहस्त्रकरा । क्षीरसागरा शेषशयना ॥३॥
कमलनयना कमलापती । कामिनीमोहना मदनमूर्ती ॥
भवतारका धरित्या क्षिती । वामनमूर्ती त्रिविक्रमा ॥४॥
अगा ये सगुणा निर्गुणा । जगज्जनित्या जगज्जीवना ॥
वसुदेवदेवकीनंदना । बाळरांगणा बाळकृष्णा ॥५॥
तुका आला लोटांगणीं । मज ठाव द्यावा जी चरणीं ॥
हे चि करीतसें विनवणी । भवबंधनीं सोडवावें ॥५॥
अभंग ३९

आतां येणें बळें पंढरीनाथ

३९. आतां येणें बळें पंढरीनाथ । जवळी राहिला तिष्ठत ॥
पाहतां न कळे जयाचा अंत । तो चि हृदयांत घालूं आतां ॥१॥
विसरोनि आपुला देहपणभाव । नामें चि भुलविला पंढरीराव ॥
न विचारी याती कुळ नांव । लागावया पाव संताचे ॥२॥
बरें वर्म आलें आमुचिया हातां । हिंडावें धुंडावें न लगतां ॥
होय आवडी सानें थोर । रुप सुंदर मनोहर ॥
भक्तिमिय लोभापर । करी आदर याचकपणे ॥५॥
तें वर्म आले आमच्या हाता ह्मणोनि शरण निघालों संतां ॥
तुका ह्मणे पंढरीनाथा । न सोडी आतां जीवें भावें ॥६॥
अभंग ४०

माझा तंव खुंटला उपाव

४०. माझा तंव खुंटला उपाव । जेणें तुझे आतुडती पाव ॥
करुं भक्ति तरि नाहीं भाव । नाहीं हातीं जीव कवणेविशीं ॥१॥
धर्म करुं तरि नाहीं चित्ती । दान देऊं तरि नाहीं वित्त ॥
नेणें पुजों ब्राह्मण अतीत । नाहीं भूतदया पोटा हातीं ॥२॥
नेणे गुरुदास्य संतसेवन । जप तप अनुष्ठान ॥
नव्हे वैराग्य वनसेवन । नव्हे दमन इंद्रियांसी ॥३॥
तीर्थ करुं तरिमन नये सवें । व्रत करुं तरि विधि नेणें स्वभावें ॥
देव जरि आहे ह्मणों मजसवें ॥ तरि अपपरावें न वचे ॥४॥
ह्मणोनि झालों शरणागत । तुझा ह्मणे ॥५॥
अभंग ४१

तरि म्यां आळवावें कोणा

४१. तरि म्यां आळवावें कोणा । कोण हे पुरवील वासना ॥
तुजवांचूनि नारायना । लावीं स्तना कृपावंते ॥१॥
आपुला न विचारीं सिण । न धरीं अंगसंगें भिन्न ॥
अंगीकारिलें राखें दीन । देई जीवदान आवडीचें ॥२॥
माझिया मनासि हे आस । नित्य सेवावा ब्रह्मरस ॥
अखंड चरणींचा वास । पुरवीं आस याचकाची ॥३॥
माझिया संचिताचा ठेवा । तेणें हे वाट दाविली देवा ॥
एवढया आदराचा हेवा । मागें सेवादान आवडीनें ॥४॥
आळवीन करुणावचनीं । आणीक गोड न लए मनीं ॥
निद्रा जागृती आणि स्वप्नीं । धरिलें ध्यानीं मनीं रुप ॥५॥
आतां भेट न भेटतां आहे । किंवा नाहीं ऐसें विचारुनी पाहें ॥
लागला झरा अखंड आहे । तुका ह्मणे साहे केलें अंतरीं ॥६॥
अभंग ४२

हें चि भवरोगाचें औषध

४२. हें चि भवरोगाचें औषध । जन्म जरा तुटे व्याध ॥
आणीक कांहीं नव्हे बाध । करील वध षड्‍वर्गा ॥१॥
सांवळें रुप ल्यावें डोळां । सा चौ आठरांचा गोळा ॥
पदर लागो नेदी खळा । नाममंत्रमाळा विष्णुसहस्त्र ॥२॥
भोजना न द्यावें अन्न । जेणें चुके अनुपान ॥
तरींच घेतल्याचा गुण । होईल जाण सत्य भाव ॥३॥
नये निघों आपुलिया घरा । बाहेर लागो नये वारा ॥
बहु बोलणें तें सारा । संग दुसरा वर्जावा ॥४॥
पास तें एक द्यावें वरी । नवनीताची होईल परी ॥
होईल पांघरें दिशा । स्वेद निघों दे अवघी आशा ॥
होसिल मागें होतासी तैसा । तुका ह्मणे दशा भोगीं वैराग्य ॥६॥
अभंग ४३

मागुता हा चि जन्म पावसी

४३. मागुता हा चि जन्म पावसी । भोगिलें सुखदु:ख जाणसी ॥
हें तों न घडे रे सायासी । कां रे अंध होसी जाणोनियां ॥१॥
लक्ष चौर्‍याशी न चुके फेरा । गर्भवासी यातना थोरा ॥
येऊनि पडसी संदेहपुरा । वोळसा थोरा मायाजाळी ॥२॥
पशु काय पापपुण्य जाणती । उत्तम मध्यम भोग भोगिती ।
कांहीं एक उपजतां मरती । बहिरीं अंध होती पांगुळ मुकीं ॥३॥
नरदेह निधान लागलें हातीं । उत्तम सार उत्तम गती ॥
होईन देव चि ह्मणती ते होती । तरि कां चित्तीं न धरावें ॥४॥
क्षण एक मन स्थिर करुनी । सावध होई डोळे उघडोनी ॥
पाहें वेद बोलिले पुराणीं । तुका विनवणी करीतसे ॥५॥
अभंग ४४

दास्य करी दासांचें

४४. दास्य करी दासांचें । उणे न साहे तयांचें ॥
वाढिलें ठायींचें । भाणें टाकोनियां धांवे ॥१॥
ऐसा कृपेचा सागर । विटे उभा कटीं कर ॥
सर्वस्वें उदार । भक्तालागीं प्रकटे ॥२॥
हृदयीं श्रीवत्सलांछन । मिरवी भक्तांचे भूषण ॥
नाहीं तयाचा सीण । सुख धरिलें लातेचें ॥३॥
सत्यभामा दान करी । उजुर नाहीं अंगीकारी ॥
सेवकाच्या शिरीं धरुनि चाले पादुका ॥४॥
राखे दारवंटा बळीचा । सारथी झाला अर्जुनाचा ॥
दास सेवकांचा । होय साचा अंकित ॥४॥
भिडा नो बोलवें पुंडलिकाशीं । उभा मर्यादा पाठीशीं ॥
तुका ह्मणे ऐसी । कां रे न भजा माउली ॥५॥
अभंग ४५

हरि तैसे हरीचे दास

४५. हरि तैसे हरीचे दास । नाहीं तयां भय मोह चिंता आस ॥
होउनी राहाती उदास । बळकट कांस भक्तीची ॥१॥
धरुनि पाय त्यजिलें जन । न लगे मान मृतिकाधन ॥
कंठीं नामआमृताचें पान । न लगे आन ऐसें झालें ॥२॥
वाव तरी उदंडा च पोटीं । धीर सिंधु ऐसे जगजेठी ॥
कामक्रोधा न सुटे मिठी । गिर्‍हे तरी वेठीं राबविती ॥३॥
बळी तरि नागवती काळा । लीन तरी सकळांच्या तळा ॥
उदार देहासी सकळा । जाणोनि कळा सर्व नेणते ॥४॥
संसार तो तयांचा दास । मोक्ष तें पाहातसे वास ॥
रिद्धिसिद्धि देशवटा त्रास । न शिवति यास वैष्णवजन ॥५॥
जन्म मृत्यु स्वप्नासारिखें । आप त्यां न दिसे पारखें ॥
तुका ह्मणे अखंडित सुखें । वाणी वदे मुखें प्रेमामृताची ॥६॥
अभंग ४६

बहुत जाचलों संसारीं

४६. बहुत जाचलों संसारीं । वसें गर्भी मातेच्या उदरीं ॥
लक्ष चौर्‍याशी योनिद्वारीं । झालों भिकारी याचक ॥१॥
जिणें पराधीन आणिकां हातीं । दृढ पाशीं बांधलों संचितीं ॥
प्रालब्ध क्रियमाण सांगती । भोवंडिती सत्ता आपुलिया ॥२॥
न भरे पोट नाहीं विसांवा । नाहीं नेम एक ठाव गांवा ॥
नाहीं सत्ता न फिरे ऐसी देवा । लाही जीवा खापरीं तडफडी ॥३॥
काळ बहुत गेले ऐसिया रीती । आणीक पुढें नेणों किती ॥
खंडणा नाहीं पुनरावृत्ती । मज कल्पांती तरी वेगळें ॥४॥
ऐसे दु:ख कोण हरील माझें । कोणा भार घालूं आपलें ओझें ॥
भवसिंधुतारक नाम तुझें । धांवसि काजें आडलिया ॥५॥
आतां धांव घालीं नारायणा । मजकारणें रंका दीना ॥
गुण न विचारी अव गुणा । तुका करुणा भाकीतसे ॥६॥
अभंग ४७

जंव हे सकळ सिद्ध आहे

४७. जंव हे सकळ सिद्ध आहे । हात चालावया पाये ॥
तंव तूं आपुलें स्वहित पाहें । तीर्थयात्रे जावें चुकों नको ॥१॥
जंव काळ असे दुरी ठेला । तंव तूं हरिगुण गायें आइक वहिला ॥
मनीं भाव धरुनि भला न वंचे त्याला चुकों नको ॥२॥
जोडोनि धन न घलीं माते । ब्रह्मवृंदें पूजन यती ॥
सत्य आचरण दया भूतीं । करीं सांगा ती चुकों नको ॥३॥
दशा यौवन बाणली अंगीं । पांगिला नव्हे विषयसंगीं ॥
काम क्रोध लोभ मोह त्यागीं । राहें संतसंगीं चुकों नको ॥४॥
मग तेथें न चले कांहीं । सत्ता संपदा राहेल ठायींच्या ठायीं ॥
पुढें संचित जाईल ग्वाही । तुका ह्मणे ते ही यमयाज्ञा ॥५॥
अभंग ४८

ऐक पांडुरंगा एक मात

४८. ऐक पांडुरंगा एक मात । कांहीं बोलणें आहे एकांत ॥
आह्मां जरी तारील संचित । तरी उचित काय तुझें ॥१॥
उसनें फेडितां धर्म तो कोण । काय तया मानवेल जन ॥
काय गा मिरवूनि भूषण । वायां थोरपण जनांमध्यें ॥२॥
अन्न जरी न मिळे तयासी देणें । आगांतुक पात्र उचित दान ॥
उपकार तरी धनमंत्रीपणें । जरी देणेंघेणें नाहीं आशा ॥२॥
शूर तों तयासी बोलिजे जाणा । पाठीशीं घालूनि राखे दीना ॥
पार पुण्य नाहीं त्या भूषणा । ऐक नारायणा वचन हें ॥४॥
आतां पुढें बोलणें तें काई । मज तारिसी तरी च सही ॥
वचन आपुलें सिद्धी नेई । तुका ह्मणे तई मज कळसी ॥५॥
अभंग ४९

चांगलें नाम गोमटें रुप

४९. चांगलें नाम गोमटें रुप । निवती डोळे हरती ताप ॥
विठ्ठल विठ्ठल हा जप । प्रगट स्वल्प अति सार ॥१॥
शस्त्र हें निर्वाणींचा बाण । निकट समय अवसान ॥
कोठें योजेल दश दान । खंडी नारायण दु:ख चिंतनें ॥२॥
सकळ श्रेष्ठांचें मत । पावे सिद्धी पाववी अनंत ॥
हाणोनि व्हावें शरणागत । आहे उचित एवढें चि ॥३॥
ह्मणोनि रुसलों संसारा । सर्प विखार हा पांढरा ॥
तुजशीं अंतर रे दातारा । या चि दावेदारानिमित्त ॥४॥
येणें मज भोगविल्या खाणी । नसतां छंद लाविला मनीं ॥
माजलों मी माझे भ्रमणीं । झाली वोडणी विटंबना ॥५॥
पावलों केलियाचा दंड । खाणी भोगविल्या उदंड ॥
आतां केला पाहिजे खंड । तुका दंडवत घाली देवा ॥६॥
अभंग ५०

चांगला तरी पूर्णकाम

५०. चांगला तरी पूर्णकाम । गोड तरी याचें चि नाम ॥
दयाळु तरी अवघा धर्म । भला तरी दासा श्रम होऊं नेदी ॥१॥
उदार तरी लक्ष्मीयेसी । जुंझार तरी कळिकाळासि ॥
चतुर तरी गुणांची च रासी । जाणता तयासी तो एक ॥२॥
जुनाट तरी बहु काळा । न कळे जयाची लीळा ॥
नेणता गोवळीं गोवळा । लाघवी अबळाभुलवणा ॥३॥
गांढया तरी भावाचा अंकित । बराडी तरी उच्छिष्टाची प्रीत ॥
ओंगळ तरीं कुब्जेशी रत । भ्याड अनंत बहु पापा ॥४॥
खेळ तो येणें चि खेळावा । नट तो येणें चि अवगावा ॥
लपोनि जीवीं न कळे जीवा । धरितां देवा नातुडेसी ॥५॥
उंच तरी बहुत चि उंच । नीच तरी बहुत चि नीच ॥
तुका ह्मणे बोलिलों साच । नाहीं अहाच पूजा केली ॥६॥
अभंग ५१

काय आह्मी भक्ति करणें कैसी

५१. काय आह्मी भक्ति करणें कैसी । काय एक वाहावें तुह्मांसी ॥
अवघा भरोनि उरलासी । वाणीं खाणीं रसीं रुपीं गंधीं ॥१॥
कसें करुं इंद्रियां बंधन । पुण्यपापाचें खंडण ॥
काय व्रत करुं आचरण । काय तुजविण उरलें तें ॥२॥
काय डोळे झांकुनियां पाहूं । मंत्रजप काय ध्याऊं ॥
कवणे ठायीं धरुनि भाव । काय तें वाव तुजविण ॥३॥
काय हिंडों कवण दिशा । कवणे ठायीं पाव ठेवूं कैसा ॥
काय तूं नव्हेसि न कळे तैसा । काय मी कैसा पाहों आतां ॥४॥
तुझिया नामाचि सकळ । पूजा अर्चन मंत्र माळ ॥
धूप दीप नैवेद्य फळ तांबूल । घेऊं पुष्पांजुळ तुका ह्मणे ॥५॥
अभंग ५२

शरीर दु:खाचें कोठार

५२. शरीर दु:खाचें कोठार । शरीर रोगाचें भांडार ॥
शरीर दुर्गंधीची थार । नाहीं अपवित्र शरीरा ऐसें ॥१॥
शरीर उत्तम चांगलें । शरीर सुखाचें घोंसुलें ॥
शरीरें साध्य होय केलें । शरीरें साधलें परब्रह्म ॥२॥
शरीर विटाळाचें आळें । मायामोहपाशजाळें ॥
पतन शरीराच्या मुळें । शरीर काळें व्यापिलें ॥३॥
शरीर सकळ हें शुद्ध । शरीर निधींचा ही निध ॥
शरीरें तुटे भवबंध । वसे मध्यें भोगी देव शरीरा ॥४॥
शरीर अविद्येचा बांधा । शरीर अवगुणाचा रांधा ॥
शरीरीं वसे बहुत बाधा । नाहीं गुण सुदा एक शरीरीं ॥५॥
शरीरा सुख नेदावा भोग । न द्यावें दु:ख न करीं त्याग ॥
नव्हे वोखटें ना चांग । तुका ह्मणे वेग करीं हरि भजनीं ॥५॥
अभंग ५३

इतुलें करीं भलत्या परी

५३. इतुलें करीं भलत्या परी । परद्रव्य परनारी ।
सांडुनि अभिलाष अंतरीं । वर्ते वेव्हारी सुखरुप ॥१॥
न करीं दंभाचा सायास । शांती राहें बहुवस ॥
जिव्हे सेवीं सुगंधरस । न करीं आळस रामनामीं ॥२॥
जनमित्र होई सकळांचा । अशुभ न बोलावी वाचा ॥
संग न धरावा दुर्जनाचा । करीं संतांचा सायास ॥३॥
करिसी देवाविण आस । अवघी होईल निरास ।
तृष्णा वाढविसीं बहुवस । कधीं सुखास न पवसी ॥४॥
धरुनि विश्वास करीं धीर । करितां देव हा चि निर्धार ।
तयाचा वाहे योगक्षेमभार । नाहीं अंतर तुका ह्मणे ॥५॥
अभंग ५४

संसारसिंधु हा दुस्तर

५४. संसारसिंधु हा दुस्तर । नुलंघवे उलंघितां पार ॥
बहुत वाहाविलें दूर । न लगे चि तीर पैल थडी ॥१॥
किती जन्म झाला फेरा । गणित नाहीं जी दातारा ॥
पडिलों आवर्ती भोंवरा । बहुता थोरा वोळसिया ॥२॥
वाढलों परी नेणती बुद्धी । नाहीं परतली धरिली शुद्धि ॥
मग म्यां विचारावें कधीं । ऐसी संधी सांडुनियां ॥३॥
अनेक खाणीं आहार निद्रा । भयमैथुनाचा चि थारा ॥
बाळत्व तारुण्य जरा । प्रधानपुरा भोग तेथें ॥४॥
ऐसीं उलंघुनि आलों स्थळें । बहुभोवंडिलों काळें ॥
आतां हे उगवावें जाळें । उजेडाअ बळें दिवसाच्या ॥५॥
सांडीन या संसाराची वाट । बहु येणें भोगविले कष्ट ॥
दावी सत्या ऐसें नष्ट । तुका ह्मणे भ्रष्ट झालों देवद्रोही ॥६॥
अभंग ५५

विठ्ठल भीमातीरवासी

५५. विठ्ठल भीमातीरवासी । विठ्ठल पंढरी निवासी ॥
विठ्ठल पुंडलिकापाशीं । कृपादानविसीं उदार ॥१॥
विठ्ठल स्मरणा कोंवळा । विठ्ठल गौरवीं आगळा ॥
आधार ब्रह्मांडा सकळा । विठ्ठल लीळाविग्रही ॥२॥
उभा चि परी न मनी सीण । नाहीं उद्धरितां भिन्न ॥
समर्थाचे घरीं एक अन्न । आर्तभूता क्षणोक्षणा सांभाळी ॥३॥
रुचीचे प्रकार । आणिताति आदरें ॥
कोठेंही न पडे अंतर । थोरां थोर धाकुटयां धाकुटा ॥४॥
करितां बळ धरितां नये । झोंबता डोळे मनें च होय ॥
आपुल्या उद्देशाची सोय । जाणे हृदयनिवासी ॥५॥
पान्हा तरी आल्या अंतर तेथें । तों नाहीं भरिलें रितें ।
करितों सेवन आइतें । तुका ह्मणे चित्तें चित्त मेळवूनी ॥६॥
अभंग ५६

ताप हे हरण श्रीमुख

५६. ताप हे हरण श्रीमुख । हरीं भवरोगा ऐसें दु:ख ॥
अवलोकितां उपजे सुख । उभे सन्मुख दृष्टीपुढें ॥१॥
न पुरे डोळियांची धणी । सखोल कृपेचीच खाणी ॥
स्तवितां न पुरे वेदवाणी । तो हा समचरणी कृपानिधी ॥२॥
राम कृष्णध्यान वामन नारसिंहीं । उग्र आणि सौम्य कांहींच नाहीं ॥
सांपडे भरलीये वाही । भाव शुद्ध पाहीं याचें भातुकें ॥३॥
गुणगंभीर चतुर सुजाण । शूर धीर उदार नारायण ॥
व्यापक तरी त्रिभुवन । मनमोहन लावण्य हें ॥५॥
ठाण हें साजिरें सुंदर । अविनाश अविकार ॥
अनंत आणि अपार । तो हा कठीं कर धरिताहे ॥५॥
जयाची वाणी सुमनमाळा । परमामृतजिव्हाळा ॥
अनंतां अंगीं अंगीं अनंत कळा । तुका जवळा चरणसेवक ॥६॥
अभंग ५७

अगा ये मधुसूदना माधवा

५७. अगा ये मधुसूदना माधवा । अगा ये कमळापती यादवा ॥
जगा श्रीधरा केशवा । अगा बांधवा द्रौपदीच्या ॥१॥
अगा विश्वव्यापका जनार्दना । गोकुळवासी गोपिकारमणा ॥
अगा गुणनिधि गुणनिधाना । अगा मर्दना कंसाचिया ॥२॥
अगा सर्वोत्तमा सर्वेश्वरा । गुणातीता विश्वंभरा ॥
अगा निर्गुणा निराकारा । अगा आधार दिनाचिया ॥३॥
अगा उपमन्यसहाकारा । अगा शयनाफणिवरा ॥
अगा काळकृतांत असुरा । अगा अपारा अलक्षा ॥४॥
अगा वैकुंठनिवासा । अगा अयोध्यापती राजहंसा ॥
अगा ये पंढरीनिवासा । अगा सर्वेशा सहजरुपा ॥५॥
अगा परमात्मा परमपुरुषा । अगा अव्यया जगदीशा ॥
अगा कृपाळुवा आपुल्या दासा । तोडी भवपाशा तुका ह्मणे ॥६॥
अभंग ५८

कैसी करुं तुझी सेवा

५८. कैसी करुं तुझी सेवा । ऐसें सांगावें जी देवा ॥
कैसा आणूं अनुभवा । होशी ठावा कैशा परी ॥१॥
कर्म भ्रष्ट माझें मन । नेणें जपतप अनुष्ठान ॥
नाहीं इंद्रियांसी दमन । नव्हे मन एक विध ॥२॥
नेणें यातीचा आचार । नेणें भक्तीचा विचार ॥
मज नाहीं संतांचा आधार । नाहीं स्थिर बुद्धि माझी ॥३॥
न सुटे मायाजाळ । नाहीं वैराग्याचें बळ ॥
न जिंकवती सकळ । काम क्रोध शरीरीं ॥४॥
आतां राख कैसें तरी । मज नुपेक्षावें हरी ॥
तुझीं ब्रिंदें चराचरीं । तैसीं साच करीं तुका ह्मणे ॥५॥
अभंग ५९

हरी नारायणा केशवा

५९. हरी नारायणा केशवा । गोविंदा गोपाळा माधवा ॥
कृष्णा विष्णु श्रीरामा यादवा । मधुसूदना सर्वेशा ॥१॥
वामना विराटा त्रिविक्रमा । श्रीधरा वैकुंठधामा ॥
भक्तमनोरथपूर्णकामा । परशरामा कृपाळा ॥२॥
पद्मनाभा हृषीकेशा । दामोदरा पूर्ण परेशा ॥
संकर्षणा आदि सर्वेशा । परमपुरुषा परमात्मा ॥३॥
प्रद्युम्ना जगदीशा । माझी आजी पुरवावी आशा ॥
तुज प्रार्थितो पुराणपुरुषा । विबुधईशा पाळका ॥४॥
अनिरुद्धा पुरुषोत्तमा । रमारमणा मेघ:श्यामा ॥
अधोक्षजा गोकुळ धामा । अच्युता अनंता नरहरी ॥५॥
गोपीव्रजजनसुखकरा । कंसमर्दना वीरयावीरा ॥
कुब्जारत यदुवीरा । दीनोद्धारा दीनबंधु ॥६॥
तुका ह्मणे विश्वंभरिता । तुज ऐसा नाहीं दाता ॥
कोठें न दिसे धुंडितां । माझी चिंता करावी ॥७॥
अभंग ६०

विठ्ठल जिवाचा सांगाती

६०. विठ्ठल जिवाचा सांगाती । विठ्ठल वसे सर्वाभूतीं ॥
विठ्ठल दिसतसे सुषुप्ती । स्वप्न जागृती विठ्ठल ॥१॥
विठ्ठल सर्वांचा आधार । विठ्ठल मुक्तीचें माहेर ॥
विठ्ठल साराचें ही सार । विश्वाधार विठ्ठल ॥२॥
विठ्ठल साधन परब्रह्म । विठ्ठल कैवल्याचें धाम ॥
विठ्ठल नाम परम ॥ हरती श्रम जन्माचे ॥३॥
विठ्ठल सर्वस्वें उदार । उभारिला अभयकर ॥
रुक्मादेवीस्वामीवर । करुणाकर विठ्ठल ॥४॥
विठ्ठल सकळांचा दाता । विठ्ठल सर्वा आधीष्ठाता ॥
विठ्ठल भर्ता आणि भोक्ता । विठ्ठल दाता दिनाचा ॥५॥
विठ्ठल गुणांचा गुणनिधी । विठ्ठल करुणेचा उदधि ॥
विठ्ठल माझी सर्व सिद्धी । विठ्ठल विधी विधान ॥६॥
विठ्ठल जिवाचा हा जीव । विठ्ठल भावाचाही भाव ॥
तुका ह्मणे गुणार्णव । देवादेव विठ्ठल ॥७॥
अभंग ६१

षड्गुण ऐश्वर्य संपत्ति

६१. षड्गुण ऐश्वर्य संपत्ति । धीर उदार तूं श्रीपति ॥
परम कृपाळ परंज्योति । चरित्र कीर्ति काय वाणूं ॥१॥
जन्मोजन्मीं सुकृत राशी । गाई चारी संरक्षणेसी ।
मयुरपिच्छ मोरविशी । गोपाळांसी दाखवी ॥२॥
वत्सें गोप ब्रह्मयानें । सत्य लोका नेले चोरुन ॥
भक्तवत्सल भगवान । झाला आपण दो ठायीं ॥३॥
वत्सें वत्सप गाई होऊन । आपुलें दाविलें महिमान ॥
ब्रह्मादिकां न कळे खूण । परीपूर्ण पांडुरंगा ॥४॥
शेवटीं नीच काम करिसी । पांडवांचा पक्षपाती होसी ॥
गिळोनी अघासुरासी । बकासुरासी चिरोनी ॥५॥
वत्सासुरासी रगडीलें । तट्टू खेटुनी मारिलें ॥
गाडा दृष्टीनें भंगिलें । विमळार्जुन रांगतां ॥६॥
खाऊनी तांतडी भाजीपान । तृप्त केले ऋषीजन ॥
तुका ह्मणे आतां मी दीन । कांहीं वचन बोलावें ॥७॥
व्हॉट्सअॅप