संत चोखामेळा हे वारकरी संप्रदायातील अत्यंत महत्त्वाचे संतकवी मानले जातात. त्यांना प्रेमाने चोखोबा असेही म्हटले जाते. त्यांनी आपल्या अभंगांतून विठ्ठलभक्ती, संतसंग, समानता आणि अंतःकरणातील शुद्ध भक्ती यांचा प्रभावी संदेश दिला.
चोखामेळा महाराजांचा काळ साधारण तेरावे-चौदावे शतक मानला जातो. समाजातील विषमता आणि भेदभाव सहन करत असतानाही त्यांनी विठ्ठलनामाचा आधार सोडला नाही. पंढरपूरच्या विठ्ठलाशी त्यांचे नाते अतिशय जिव्हाळ्याचे होते. त्यांच्या भक्तीत आर्तता, प्रामाणिकता आणि देवाशी केलेला थेट संवाद दिसतो.
त्यांच्या अभंगांमध्ये भक्ताच्या मनातील वेदना, भगवंतावरील अपार प्रेम आणि सामाजिक समतेची जाणीव स्पष्टपणे दिसते. चोखोबांनी बाह्य आडंबरापेक्षा अंतःकरणातील भावाला मोठेपण दिले. देव सर्वांचा आहे आणि भक्तीचा मार्ग सर्वांसाठी खुला आहे, हा त्यांच्या जीवनाचा मुख्य संदेश आहे.
संत नामदेव, संत ज्ञानेश्वर आणि इतर संतांच्या प्रभावळीमध्ये चोखामेळा महाराजांचे स्थान आदराचे आहे. त्यांच्या अभंगांनी वारकरी परंपरेला करुणा, समता आणि भक्तीची नवी अभिव्यक्ती दिली. आजही चोखोबांचे अभंग भक्तांना आत्मपरीक्षण आणि विठ्ठलनामाची प्रेरणा देतात.
